X
تبلیغات
علمی - آموزشی

علمی - آموزشی

درس معلم گر بود زمزمه محبتی جمعه به مکتب آورد طفل گریز پای را

ریاضیات

دیکته

دقت

حافظه شنیداری

ادراک دیداری

حافظه دیداری

خواندن

روش فرنالد

روش مجسم ونیمه مجسم

چرتکه آموزشی

چینه اعداد

چینه ساعت

میزشنی

تخته وایت برد

حل تمرینات پرتودانش

تمیز دیداری صدا و حروف

کارتهای تند خوانی

بخش صداکشی

جااندازی حروف

روش برادلی

روش سینا

شابلون حروف

دارت

لی لی

هوشیار وبیدار

فرم بوردن

تخته تعادل

دریافت وپرتاب

 

مهر ه های رنگی

 

فرم تفاوت وتشابه

بشنو و بگو

ضبط صدا

 

تکرارکلمات از کم به زیاد

 

رایانه

انجام فرامین

 

مسابقه

بازی کبریت

دومینو

فراستیگ

مهره های رنگی

 

تشخیص متن از زمینه

 

پومین

کنترل هوش

ترتیب منطقی

پومین

مهره های رنگی

 

کارت کلمات

تصاویر ناقص

 

کلمات ناقص

جورچین

 

فرم درمانی حافظه

تمرینات تنفسی

 

کتاب قصه

کارت تند خوانی

 

روان خوانی با بخش

 

خلاصه گویی

ضبط صوت

بخش خوانی جملات

 

شناسایی و تمیز حروف الفبا

راههاووسایل وروشهای تقویت فرایندی وتحصیل

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم اسفند 1389ساعت 15:44  توسط محمد صدیقی  | 

اختلال ریاضی

اداره آموزش و پرورش سرپل ذهاب

کارشناسی آموزش ابتدایی

 

 جزوه ی آموزشی

اختلالات یادگیری

(ریاضی)

 

تعریف کودکان دچار اختلالات یادگیریlerning disability

     این کودکان در یک یاچند فرایند اساسی  یادگیری( ادراک ،حافظه،دقت،کاربرد زبان گفتاری یا نوشتاری دچارمشکل اند.این اشکالات ممکن است درکودکان به صورت های گوناگون مانند:دشواری درگوش دادن،فکرکردن،؛صحبت کردن،خواندن،نوشتن،هجی کردن،حساب کردن ظاهر شود .به این کودکان به طور اختصار ld می گویند و یژگی هایی به شرح ذیل دارند.

1- بهره مندی ازهوش تقریبا“ متوسط یا بالاتر

2- سالم بودن از نظر حواس مختلف

3- برخورداری ازامکانات آموزشی

4- نداشتن نابهنجاری های شدید رفتاری

5- پیشرفت آموزشی به طورقابل ملاحظه ای کمتراز بهره هوشی ، سن  و  امکانات  آموزشی  که  از  آن برخوردارند.

   یک اختلال یاد‌گیری اختلالی مزمن و ماد‌ام العمر است. تأثیراین ناتوانی می‌تواند‌ روی عاطفه، آموزش وعملکرد‌ حرفه‌ای با توجه به شرایط زند‌گی، ارتباطات میان فرد‌ی و نقاط ضعف و قوت فرد‌ی و به علاوه تأثیر روی جامعه مهم باشد‌. کود‌کان مبتلا به اختلال یاد‌گیری د‌ر مد‌رسه عملکرد‌ بد‌ی د‌ارند‌ ‌. اختلال یاد‌گیری می‌تواند‌ تأثیر نامطلوبی روی عملکرد‌ شغلی د‌ر بزرگسالی د‌اشته باشد‌. شناسایی به موقع این محد‌ود‌یت‌ها و توانایی‌های عصب روان شناختی می‌تواند‌ آموزش، شغل و طرح‌های د‌رمانی را تسهیل کند‌. د‌ر هر صورت باید‌ ارزشیابی مناسب صورت گرفته باشد‌

 

  طبقه بندی کودکان دارای اختلالات

الف) ناتوانایی های یادگیری تحصیلی      ب) ناتوانایی های یادگیری تحوّلی

ناتوانایی های تحصیلی شامل:

1- کودکان با دشواری هایی درخواندن و هجی کردن( دیس لکسی یا نارساخوانی اصطلاحی است که برای کودکانی که علی رغم هوش طبیعی قادر  به خواندن نیستند.) برخی  ازاین کودکان می توانند  واژه ها  را بخوانند ولی مفهوم آن را نمی فهمند این حالت را هیپرلکسی می نامند.

۲-کودکان  با  دشواری های اساسی در نوشتن واملاء(اصطلاح دیس گرافی  برای  کودکانی که علی رغم هوش طبیعی بسیار بد می نویسند بکار می رود .)

3-کودکان دارای اختلال ریاضی(دیسکالکولی)

ناتواناییهای یادگیری تحوّلی شامل:

 1- حافظه بینایی(توانایی بینایی/ تمیزبینایی) 

 2- حافظه شنوایی(حافظه ترتیب شنوایی/ تمیز شنیداری)

3- حافظه بلند مدت    

 4- حافظه کوتاه مدت 

 5- ادراک       

 6- استدلال  

 7- توجه و تمرکزحواس و دقّت

8- هماهنگی دیداری حرکتی

  9- قدرت نقشه کشی 

 10- تجسم فضایی

علل بروز اختلالات یادگیری

علل بروز اختلالات یادگیری نسبتاً مبهم هستند ، با این حال در پژوهش های مختلف تأثیر عوامل زیر در بروز این اختلالات ذکر شده اند  .

الف) عوامل فیزیولوژیک :

بسیاری از متخصصان بر این باورند که علل اساسی و عمده اختلالات یادگیری آسیب دیدگی مغزی شدید یا جزئی و صدمه وارده به دستگاه عصبی مرکزی می باشد .

ب) عوامل ژنتیکی

شواهدی در دست است که نشان می دهد اختلالات یادگیری احتمالاً در برخی خانواده ها بیش از دیگران دیده می شود . مطالعات انجام شده بر روی دوقلوها به گونه ای حاکی از نشانه های عمل ژنتیکی است . از جمله این مطالعات می توان به یافته های " واکر " ، "کول " و " ولف"  اشاره کرد که به پیوند اختلالات یادگیری با الگوهای خانوادگی پی برده اند .

ج) عوامل بیوشیمیایی

گفته شده است که اختلالات گوناگون متابولیکی در حکم عواملی هستند که موجب اختلالات یادگیری می شوند . برخی از عوامل بیوشیمیایی که در ارتباط با اختلالات یادگیری از آنها نام برده است عبارتند از : هایپوگلیسمی ، عدم توازن استیل کولین و کم کاری تیروئید

د)عوامل آموزشی

به اعتقاد برخی متخصصان تدریس ناکافی و ناصحیح می تواند در بسیاری از اختلالات یادگیری عامل به حساب بیاید . به نظر می رسد که شماری از کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری هرگز تحت آموزش کافی و مناسب قرار نگرفته اند .

روش های بازپروری و آموزشی کودکان بااختلالات یادگیری

1- روش ادراکی حرکتی : طرفداران این روش (کپارت ، گتمن ، برچ ) معتقدند که یادگیری حرکتی مبدأ یادگیری است و فرایندهای ذهنی پس از رشد متناسب سیستم حرکتی و سیستم ادراکی و همچنین پیوندهای ارتباطی میان یادگیری حرکتی و ادراکی به وجود می آید . کپارت  یکی از مشهورترین پیشتازان در این روش اعتقاد دارد که یادگیری های حرکتی بر هوش و تحصیلات مؤثر است .وی یادآور می شود که پیش نیاز تمامی رفتارها اساساً حرکتی است .

کپارت معتقد است که رشد ذهنی کودک با  کنترل حرکات شروع می شود و مراحلی چون کشف منظم ، ادراک مسائل ، تکمیل و ترکیب دریافتهای حسی و در پایان تشکیل مفاهیم را طی می کند . او می گوید هر مرحله از مرحله پیشین کامل تر و پیچیده تر است و کودکان عادی این مراحل را به سادگی و با ترتیب درست طی می کنند . اما در مورد دانش آموزان با نارسایی های ویژه ممکن است در مراحل رشد انقطاعی رخ دهد . برنامه ریزی آموزشی روانی برای بازسازی روند رشد کودک با نارسایی های ویژه در یادگیری بر اساس نتایج آزمون هایی چون آزمون ادراکی حرکتی کپارت ، آزمون ادراک بینایی فراستیگ ، آزمون توانایی زبانی روانی ایلینوی و آزمون تشخیص شنیداری وپمن صورت می پذیرد .

 

2- روش چند حسی :

مربیان و متخصصان بسیاری برای ترمیم و تقویت یادگیری های کودکان با نارسایی های یادگیری به استفاده از حواس مختلف این کودکان و تحریک آن ها پرداخته اند . از جمله روش های معروف چند حسی می توان به روش " تعقیب حسی " دکتر فرنالد اشاره کردکه در آن توازن و تعادل برای استفاده از مسیر بینایی ، شنوایی و حس لامسه به صورت همزمان مد نظر بوده است . علت نامگذاری آن تعقیب با انگشتان به حواس بینایی و شنوایی برای یادگیری اضافه می گردد .

3- روش سازماندهی مجدد اعصاب مرکزی

این روش توسط دلاکاتو برای ترمیم و اصلاح نارسایی های کودکان با نارسایی های یادگیری پیشنهاد شده است . وی معتقد است با این روش که مبتنی بر شناخت و سپس اصلاح فعالیت های حاصل از مغز و اعصاب می باشد می توان مشکل کودکان با نارسایی های یادگیری را که اغلب از نامنظمی سیستم اعصاب مرکزی ناشی می شود ، مرتفع ساخت .

رشد سیستم عصبی در افراد طبیعی که به تدریج ادامه می یابد ، دارای نظم قابل پیش بینی است . در انسان ، این رشد از مراحل پایین که از مشخصات حیوانات پست تر است شروع می شود و تا مراحل بالاتر که صرفاً مختص انسان است ادامه می یابد . اگر به دلایلی ، مرحله ای از مراحل پیچیده رشد سیستم عصبی دچار وقفه شود ، این تأخیر در مراحل بعدی رشد عصبی با فقدان فعالیت در مرحله رشد نیافته مشخص می گردد و ممکن است به صورتهایی همچون تأخیر در تکلم ، لکنت زبان ، نارساخوانی و ... بروز نماید . روش های ترمیمی دلاکاتو شامل تمرینات مختلف با تأکید برخزیدن ، چهار دست و پا رفتن ، حرکات تقاطعی دست و پا می باشد . وی معتقد است با برقراری نظم مجدد در سیستم اعصاب مرکزی و جبران مرحله رشد نیافته در آن ، علائم مرضی نارسایی های ویژه در یادگیری نیز از میان می رود  و یادگیری فرایند طبیعی خود را باز می یابد .

4- روش تغییر رفتار

باید بخاطر داشت که روش های تغییر رفتار ، بیشتر برای کسانی بکار گرفته می شود که مشکل اساسی آنان نابهنجاری های رفتاری است اما در بسیاری از موارد نارسایی های یادگیری ، تکنیک ها و روش هایی از تغییر رفتار چون " شرطی شدن فعال "، "بازی نقش ها " ، " الگوهای رفتاری " و " اقتصاد امتیازی " را نیز می توان در پیوند یا همراه روش های ویژه آموزشی و تربیتی به کار برد .

آیا می دانید انیشتن تا 9 سالگی نمی توانست بخواند. والت دیسنی - ژنرال ژرژپاتن و پرزیدنت نلسون و راکفلر دچار همین مشکل( اختلال ) بودند. ووپی گلدبرگ و چارلز شاپ و خیلی های دیگر اختلال در یادگیری داشتند افراد بسیار موفقی مثل والت دیزنی، الکساندر گراهام بل، وینستون چرچیل، همه دچار ناتوانی یادگیری بوده اند.

اهمیت ریاضی:

 

 

 

    درس رياضي از جمله مهارتهاي اساسي است كه در زمرة دروس مهم و بنيادي دردوران تحصيل محسوب مـي شـود . تحقيقـات و مطالعات نشان داده اند كه ارتباط پويايي بين رشد و توسعه جامعه و كاربرد رياضيات وجود داشته است.( انطباق و هنجاريابي آزمون رياضيات ايران كي مت مجري : الهه محمد اسماعيل)

 

    ریاضی یک زبان کمی است که دقیق تر از آن وجود ندارد.وقتی واژه های کیفی به کمی تبدیل شوند کار ریاضی کرده ایم  برای مثال : من مادرم را دوست دارم- چقدر دوست دارم؟

ریاض زبانی است بین المللی ، اگر ریاضی در دنیا جا بیفتد صلح برقرار می شود. ریشه اختلاف آدمها این است که پیامهای کیفی  را گنگ و بدون تبدیل به پیام کمی می فرستند.

برای مثال:خانم می گوید چرا دیر آمدی؟این یک پیام گنگ است و تفسیرهای زیادی دارد این خانم باید پیام را لایه لایه کند.

1- مشاهده(دیر آمده)2- احساس3- باور4- نیاز

می بینم دیر آمدی- دلتنگ بودم- بودنت برایم اهمیت دارد- به تو نیاز دارم

ریاضی میزانها را برای ما تعیین می کند.در ریاضی اصول انسانی کشف می شود برای مثال کودک در معادله زیر کشف می کند جای خالی باید 2 باشد تا عدالت برقرار شود.(معادله از عدل گرفته شده است.)

.....+ 5 = 4 + 3

عدل قرار دادن هرچیز در جای خود است و ظلم قرار دادن هرچیز در غیر جای خود.

حالا این را ربط بدهیم به مسائل اجتماعی و انسانی .اگر شما شایسته جایی هستید ولی در جایگاه واقعی خود نیستید معادله درست نیست می گویند پادشاهی با کفر می ماند اما با ظلم نه چون معادله به هم می خورد.این مفهوم ریاضی است اما ما بشتر به عملیات ریاضی می پردازیم تا به منطق ریاضی و این خوب نیست.

 

     ریاضی ساده ترین اختلالی است که ممکن است درمان شود اگر کودک در خواندن مشکل نداشته باشد. حدود 6 درصد کودکان در سنین مدرسه دچار اختلال ریاضی هستند. در این گونه کودکان مهارت های ریاضی به طرز چشمگیری پایین تر از حد مورد انتظار برای سن، سطح تحصیلات، و توانایی هوشی وی می باشد. معمولا در سن  9 سالگی (کلاس سوم) تشخیص داده می شود. البته ممکن است در 7 سالگی (کلاس اول) یا 11 سالگی (کلاس پنجم)  مشخص گردد. این کودکان در یادگیری نام اعداد، نمادهای جمع و تفریق، حفظ کردن جدول ضرب، انجام محاسبات ریاضی برای حل مسایل، و انجام محاسبات ریاضی با سرعت قابل قبول اشکال دارند.

 

 

براي درمان اختلال يادگيري رياضي چه بايد كرد؟


    متاسفانه جواب كوتاه ،خلاصه وفراگيري براي اين سوال وجود ندارد زيرا نه تمام دانش آموزان كاملا مشابه يكديگرند ونه مشكلات آنها لزوما همسان است. بديهي است بايد براي درمان اختلال يادگيري رياضي اقدماتي انجام داد كه ما اينجا بعنوان گام از آنها نام مي ريم .

اولين گام : بايد از طبيعي بودن دانش آموزان مطمئن شويم (كودك فاقد عقب ماندگي ذهني وضايعه مغزي بوده وبه لحاظ رواني عادي باشد.


دومين گام : اگر كودك ضايعه مغزي ندارد وبه لحاظ هوشي ورواني نيز طبيعي است ،پس چه دلايلي وجود دارد كه در درس رياضي با همسالان خود متفاوت باشد؟


سومين گام برنامه باز پروري : اين كار با تنظيم پرسشنامه ها صورت مي پذيردكه با جواب بلي يا خير توسط مربي ارزيابي مي شود.(60 آیتم تبریزی)



در اينجا پاسخي كه با خير مشخص ميشود از مواردي است كه مربي بايد براي باز پروري آن اقدام نمايد.



چهارمين گام : برنامه آموزشي بر اساس موارد ناتواني كودك طرح كنيم.(مصطفی تبریزی)

 

تئوری حرکت و رابطه آن با اختلال ریاضی:

     همه ما از زمان تولد تا دوره دبستان ودبيرستان گسترده انبوهي از تجارب داريم اين تجارب باعث مي شوند كه تمام اعمال بدني وذهني كه براي رشد مغز وذهن مفاهيم بنيادي رياضي را براي ما قابل فهم مي كند . تجاربي اين چنين بايد در دوران هاي مختلف رشد وبا ترتيب معيني صورت پذيرد موفقيت در تشكيل مفاهيم در هر دوره براي موفقيت در ادراك مفاهيم دوره بعدي ضرورت دارد وبايد پلكان نردبان رشد راطي كرد.(تئوری حرکت.کپارت گتمن.دلاکاتو)

    اگر حرکات در دوران رشد به درستی انجام نشود کودک در ریاضی مشکل پیدا می کند.طرح واره های کسی که در حرکت است بیشتر از کسی است که ثابت است پس کودکی که در گهواره بزرگ شده بهتر است و ریاضی اش خوب می شود.(گتمن) سی و شش حرکت عموی هست که مغز در آن دخالتی ندارد نخاع دخالت دارد رفلکسی اند مانند مکیدن چنگ زدن این ها باز تابی اند مانند کسی که هولش می دهند و او ناخوداگاه دستانش را باز می کند و عقب عقب می رود.(رفلکس مرو) برای درمان باید این حرکات را دوباره تمرین کند. تمرینات دلاگاتو بسیار خوبند.حرکت پایه یادگیری ریاضی است.اگر پارک زیاد شود به شکل میلیونی درمان کرده ایم.

50 مهارت تا 3 سالگی در کودک باید شکل می گرفت.دکتر تبریزی این 50 مهارت را به 50 آجری که روی هم چیده شده اند تشبیه می کند اگر یکی از آجرها لق بزند آجرهای بالایی بی ثبات می شوند.


1- مفاهیم کم و زیاد

2- مفاهیم کوچک و بزرگ

3- مفاهیم بالا و پایین

4- مفاهیم نزدیک و دور

5- مفاهیم جلو و عقب

6- مفاهیم عمق و گودی

7- مفاهیم کوتاه و بلند

8- دست گرفتن مداد

9- کشیدن خط

10- کشیدن اشکال ساده

11- کشیدن خط عمودی افقی

12- کشیدن دایره

13- کشیدن خطوط مارپیچ

14- ورق زدن کتاب(برای مفهوم قبل و بعد)

15- ساخت جملات دو کلمه ای

16- گفتن چند کلمه حاوی فعل

17- صحبت کردن با مهارت

18- در حافظه نگه داشتن آنچه دیده به مدت 30 ثانیه

19- در حافظه نگه داشتن آنچه شنیده به مدت 30 ثانیه

20- علاقه به شنیدن یک قصه کوتاه(یک دقیقه)توانایی گوش دادن به یک مسئله ریاضی

21- علاقه به شنیدن داستان چند دقیقه ای

22- توانایی ساختن داستان کوتاه

23- دانستن نام اشیاء معمولی

24- شناسایی اندامها

25- شناسایی اجزاء صورت

26- راه رفتن

27- عبور از پله

28- پریدن با هر دو پا

29- ایستادن روی یک پا

30- آیا چهار دست و پا رفته؟

31- آیا سینه خیز رفته؟

32- پاسخ به محرک صوتی

33- تعقیب نور چراغ قوه با چشم

34- هماهنگی دست و پا

35- پرتاب و دریافت

36- تقلید حرکات

37- کشیدن اشیاء روی زمین

38- هول دادن اشیاء روی زمین

39- نخ کشیدن مهره

40- بریدن کاغذ با قیچی

41- توپ درست کردن با خمیر

42- چند قدم لی لی کردن

43- بازی کردن در جمع

44- شادابی

45- کنجکاوی

46- ورجه وروج

47-

48-

49-

50-


در اختلال ریاضی اولین کار ما بررسی این مهارتها و حرکات است.برای همه پایه ها باید جدول را چک کنیم.

نشانه ها و علائم اختلال ریاضی

    دانش آموزان حساب نارسا در آزمون حافظه كاركرد پايين تري نسبت به كودكان عادي نشان مي دهند .(پژوهش  مقايسه حافظه كوتاه مدت در دانش آموزان حساب نارسا و عادي شهر تهران.مژگان رمضانی) مروری بر ویژگی های شناختی این دانش آموزان نشان می دهد که نارسایی های حافظه در این گروه از دانش آموزان خیلی پیش از ورود به آموزشگاه ها معلوم می شود . به طور مثال ، این کودکان به دلیل مشکلات جهت یابی به آسانی گم می شوند و یا اشیای خود را گم می کنند .

     در درک مفاهیم جایگزینی ارزشها ، مقادیر و خطوط اعداد ، ارزشهای منفی و مثبت ، انتقال و قرض گیری مشکل دارند

    در مرتب کردن اطلاعات و رویدادها با مشکل روبرواند.

     در استفاده از مراحل مختلف در عملیات ریاضی مشکل دارند.

     در درک تقسیم به واحدهای کوچکتر با مشکل روبرواند.

     در خرد کردن پول و بکار بردن پول مشکل دارند.

     در تشخیص قالبهای جمع ، تفریق ، ضرب و تقسیم با مشکل روبرواند.

     در استفاده از زبان در فرآیندهای ریاضی مشکل دارند.

     در درک مفاهیم مرتبط با زمان مانند روز ، هفته ، ماه ، فصل و غیره با مشکل روبرواند.

     در سازماندهی مسائل روی صفحه ، حفظ اعداد به صورت خطی و تقسیم مسائل ریاضی

     طولانی تا رسیدن به نتیجه مشکل دارند .

 

 

استفاده از غلبه دو طرفه و آموزش دو نیمکره ی مغز در بهبود  اختلال ریاضی  

    ریاضی مانند هر مهارت دیگری در قسمتهای مختلف مغز پردازش می شود و فقط یک نمیکره حیطه های مربوط به حساب نارسائی را پردازش نمی کند بلکه هر دو نیمکره در آن دخیل هستند (نبسون 2003).

    محاسبات سریع ذهنی و مفهوم سازی انتزاعی و مهارت حل مسئله و عملکرد نوشتاری در لب فرونتال انجام می گیرد عملکردهای شناختی و یکپارچه سازی و عملیات عددی و محاسبه ای بر عهده لب آهیانه ای تجربیات دیداری و تمیز دیداری، نمادهای نوشتاری ریاضی و محاسبات  هندسی بر عهده ی لب اکسی پیتال پس سری است و مهارتهای ریاضی شامل ادراک شنیداری و حافظه ی کلامی بلند مدت و حافظه ی سری ها. حقایق پایه ریاضی و گفتار بی صدا در طی حل مساله بر عهده لب تمپورال و گیجگاهی است (اوبرزات و هنید 1991 صص 5-554 .)

    مهارتهای سازمان یافته ادارکی دیداری فضایی که برای نوشتن در ریاضیات به کار می رود به وسیله ی نمیکره راست انجام می گیرد و مدارکی دال بر درگیری نیمکره ی راست در یادگیری پیش نیازهای مربوط به ریاضی وجود دارد.( مارتین 1999 صص 2-151 .)

    متخصصان عصب روانشناسی به این نتیجه رسیده اند که نیمکره چپ در تشخیص خصوصیات و تقلیل مجموعه به عناصر تشکیل دهنده تخصص دارد و نیمکره راست در سازماندهی عناصر نقش دارد. به عبارت دیگر نیمکره ی چپ معمولاً از پردازش سریالی به معنی عنصر به عنصر در هر لحظه استفاده می کند و نیمکره ی راست از پردازش همزمان و براساس تشابه یعنی نوع پردازش نیمکره ی راست برای ادارک فضایی و نیمکره ی چپ برای فعالیتهایی مانند زبان که از نظر زمانی سازماندهی شده اند مناسب تر است واضح است که فقط یک نمیکره  اطلاعات را پردازش نمی کند . برای مثال اطلاعات ریاضی فقط مربوط به نیمکره ی چپ نیست. دیویدسون نشان داد که دو نوع سبک ادارک مسائل برای ریاضی وجود دارد یکی اساساً سریالی و دیگری براساس شناسایی ساختارها استوار است تحلیل به صورت کلی در نیمکره ی راست و تحلیل به صورت سریالی و جز به جز با نیمکره ی چپ صورت می گیرد.

    گلدبرگ و کاستا معتقدند که برتری نیمکره ی چپ در پردازش رمزها متداول است و نیمکره  راست در موقعیتهای جدید و بدیع کارآمد است و در عین حال نتیجه می گیرند که همه ی کارکردهای مرتبط با زمان تنها در حیطه ی نیمکره ی چپ نیست و همچنین همه کارکردهای فضایی و دیداری صرفاً در حیطه ی نیمکره ی راست نیست و درگیری نسبی نیمکره ای راست – چپ است که در پردارش اطلاعات اهمیت دارد.(خمسه 1385 ص 61)

    با توجه به مطالب بالا چون در کودکان حساب نارسا سلولهای آسیب دیده ی مغزی وجود دارد (بارودی و گینزبرگ به نقل از سرنر 1993) می توان با فعال کردن سلول های مشابه که همان کارکرد را انجام می دهند جانشینی به وجود آورد به این منظور می توان از روشهای مختلفی بهره گرفت یکی از این روشها آموزش دو نیمکره ی مغز و به کارگیری روشهایی برای تقویت مراکز مغزی هر دو نیمکره است با توجه به اینکه در عملکردهای فردی یکی از نیمکره های مغزی فعال تر است و تمایل به استفاده از یک سمت بدن به جای دیگری در فرآیند رشد مغز به وجود می آید. افراد نیمه ی غیر غالب را کمتر استفاده می کنند. در حالی که با توجه به موارد گفته  شده نیاز داریم که هر دو نیمکره ی مغز را رشد دهیم تا به عملکردهای هر دو نیمکره دسترسی پیدا کنیم. و نهایتاً اینکه بدانیم آموزشی که به اکثر نقاط مغز مربوط می شود مناسبت تر است و پیامهای چند رسانه ای عرضه تا میزان یادگیری و پایداری آن بالا رود برای ایجاد غلبه دو طرفه مغز و آموزش دو نیمکره مغز این فعالیتها در جلسات درمانی پیشنهاد می گردد.

آموزشها برای فعالیت دو نیمکره مغزی به صورت هماهنگ در جلسات درمانی:

جلسه اول: معرفی اولیه تمرینات حرکتی مانند قدم زدن به  جلو – عقب – پهلوها و پریدن – سینه خیز رفتن – راه رفتن ریتمیک و شمارش مستقیم و معکوس پرش تقاطعی قرار دادن انگشت شست در مقابل هر یک از انگشتان .

جلسه دوم و سوم: کشیدن شکل و حروف روی قسمتهای مختلف بدن و حدس زدن ، پرتاب توپ به هدف به تناوب با هر دو دست ، پرتاب توپ به طرف یکدیگر همواره با نام بردن ، ضربه  به توپ با دست راست، چپ، هر دو دست.

جلسه چهارم و پنجم:

- تنفس عمیق به علاوه گوش دادن به موسیقی

- راه رفتن با چشم بسته و حدس زدن جای اشیاء

- چرخاندن میله و حرکات بالا و پایین رفتن با انگشتان

- تمرین چرخش مداد در دست با چپ و راست

-آموزش خلاقیت و تحریکات یکپارچکی حسی

جلسه ششم و هفتم

-گوش دادن به موسیقی با چشم بسته

- مچاله کردن کاغذ با هر دو دست و پرتاب آن

-گفتن لطیفه و به خاطر سپاری آن و

-آشنایی با چرتکه

- بستن چشم و پیدا کردن راه تمرین مداد شمعي

جلسه هشتم و نهم:

- بازی با چرتکه

- جمع اعداد یک رقمی به صورت بلند گفتن مراحل و نتایج

- آموزش خلاقیت

- بازی با شاقول بالا و پایین انداختن میله

جلسه دهم و یازدهم:

مرور جلسات گذشته

آموزش خلاقیت تمرین حرکات چشم با دنبال کردن چراغ قوه

گذاشتن چوب کبریت لای لبها و حرکت آن

خواندن داستان و گرفتن احساسات مختلف مربوط به داستان

راه رفتن با چشم بسته

جلسه دوازدهم و سیزدهم :

تاکید روی فعالیتهای دستی

لی لی کردن با هر پا به صورت جداگانه

چرخاندن توپ روی بدن و بازی نقش

جلسه چهاردهم و پانزدهم:

تمرین ایستادن روی شانه ، پا ، دو چرخه ، راه رفتن با کتاب روی سر ، پرش ، آموزش مهارت اجتماعی ، تصور بدنی

جلسه شانزدهم:

ساختن طرح ، دادن شکل به فرد و ساخت جمله ، ضربه ریتمیک روی پا

 

 نظريه هاي ادراكي- حركتي

   ادراك، محركات شنوايي، بينايي و لامسه را سازماندهي، داراي ساختار، تعبير و تفسير مي كند كودكاني كه ناتواني ادراكي دارند معمولاً براي تعبير و تفسير و پيداكردن معني محركهاي محيطشان دچار مشكل مي شوند.بشتر کودکان دارای مشکلات تحصیلی در ریاضی در مهارتهای روانشناختی پایه که پیش نیاز مهارتهای تحصیلی اند مشکل دارند. اين موارد  شامل اختلالات توجه، افتراق بينايي، ناتوانيهاي شنوايي، ادراكي و يا ناتوانيهاي بينايي- ادراكي و يا حافظة بينايي می باشد.

ناتوانيهاي افتراق بينايي

ممكن است كودكانيكه ناتواني افتراق بينايي دارند، داراي تيزبيني طبيعي باشند هنگامي كه كودكان نمي توانند بين مشخصاتي نظير شكل، اندازه، فاصله و ساير جزئيات مناسب افتراق قايل شوند احتمالاً در يادگيري و بازشناسي و استفاده از حروف چاپي، نمرات و اعداد و محاسبه كردن مشكل خواهند داشت.

ناتوانيهاي بينايي- حركتي

كودكانيكه براي ايجاد هماهنگي بين حركاتشان و آنچه مي بينند مشكل دارند براي تحول مهارتي كه كپارت آنرا «جور كردن ادراكي- حركتي» مي خواند ناتوان خواهند بود. كودك براي ساخت يك سري كامل از جور كردنها بين موقعيت چشمها و دستهايش در تماس با اشياء و يا دستكاري آنها مشكل خواهند داشت ممكن است اختلالاتي در سه نقطة كليدي در تحول هماهنگي بينايي-حركتي رخ دهد.

اول: آنكه ممكن است كودكي در ايجاد تحول آگاهي دروني دربارة سمت راست و چپ بدنش و تفاوتهاي آنها شكست بخورد (برتري جانبي) هنگامي مي توان اين موضوع را مشاهده كرد كه كودك نمي تواند از هر يك از دو طرف بدنش به طور مستقل استفاده كند ممكن است هر دو طرف بدن يك كار را در يك زمان انجام دهند يا يك طرف حركات بيهودة كوچكي انجام دهد. مثلاً با مشاهدة كودكي كه با دست راست روي تخته سياه مي نويسد. شما مي توانيد دست و بازوي چپ او را ببنديد كه حركت بي اختيار و ناهماهنگي را در همان زمان انجام مي دهند چنين به نظر مي رسد كه يك بخش كوچك از فعاليت حركتي دست و بازوي راست به دست و بازوي چپ منتقل شده است در موارد ديگر ممكن است تنها يك طرف عمل را رهبري كند در حاليكه طرف ديگر غیرفعال مانده يا مانع و مزاحم عمل دست طرف ديگر است.

دوم: نقص جهتي: اين مورد گاهي در كودكان پيش مي آيد كه ياد نگرفته اند بين طرف چپ و راست افتراق قايل شوند.

سوم: مشكلاتي در هماهنگي بينايي- حركتي كه مي تواند در موارد زير باشد:

1- فعاليتهاي مداد و كاغذي  2- انداختن  3- گرفتن  4-بريدن  5- دستكاري اسباب بازيها  6- يادگيري هرگونه تكليف هماهنگي بين دست-چشم

ناتوانيهاي سرعت ادراكي

كودكانيكه سرعت ادراكي آنها كم است به زمان زيادي براي تجزيه و تحليل درون داده هاي بينايي يا شنوايي و تدوين و بيان يك پاسخ مناسب نياز دارند. اين نوع ناتواني مي تواند ميزان و سرعت يادگيري خواندن، نوشتن يا محاسبه كردن را كم كند مثلاً كودكي ممكن است 15 پرنده را در يك دقيقه روي درخت يا آسمان پيدا كند در حاليكه كودك ديگر فقط هشت پرنده را در همان مقدار زمان پيدا مي كند.

روشهاي تشخيص ناتواني رياضي

1- سطح پيشرفت تحصيلي در حساب را تعيين كنيد:

با استفاده از آزمون هاي پيشرفت تحصيلي و آزمونهاي معلم ساخته مي توان ميزان پيشرفت دانش آموز را تخمين زد در حين اجراي آزمون به مشاهدة دانش كودك دربارة قوانين و حقايق بنيادين، عملكرد او در حل مسايل و اعمال رياضي (چهار عمل اصلي) و رويكردهاي او نسبت به حل مسئله بپردازيد.

2- ناهمخواني هاي موجود بين توان بالقوه و پيشرفت تحصيلي را مشخص كنيد:

با مقايسة سطح پيشرفت تحصيلي كودك با توان بالقوة تخميني او براي يادگيري مي توان مشخص نمود آيا كودك بالاتر از حد توان بالقوه اش پيشرفت كرده، هم سطح با آن و يا پايين تر از آن پيشرفت كرده است. براي مثال يك كودك 9 يا 10 ساله معمولاً در كلاس چهارم درس مي خواند. خواندن و محاسبه كردن او هم بايد در سطح كلاس چهارم باشد اگر اين كودك مثل يك شاگرد كلاس اول يا دوم محاسبات رياضي را انجام دهد و در حد كلاس سوم يا چهارم بخواند معلوم است كه هوش متوسطي دارد و مي توان او را يك كودك دچار ناتواني يادگيري در رياضيات در نظر گرفت.

3- خطاهاي كودك را در محاسبات رياضي و استدلال معين كنيد:

قدم بعدي عبارت است از مطالعة عملكرد كودك در تكاليف رياضي براي اين منظور مفيد است انواع خطاهايي كه كودك مرتكب مي شود و روش هايي كه براي حل و محاسبة مسائل رياضيات به كار مي برد معين و مشخص شود.

خطاها را مي توان از طريق فنون غيررسمي از قبيل تجزيه و تحليل خطاها در تكاليف رياضي نوشتن، كار روي تخته سياه سئوالات شفاهي، مشاهدة معلم، استفاده از فهرست بررسي رفتاري و آزمون هاي معلم ساخته، معين كرد.

4- عوامل دخيل را تعيين كنيد:

زبان: زبان با پيشرفت تحصيلي در مفاهيم حسابي، عمليات حسابي ارتباط دارد كودكان بايد يك خزانة لغت عددي براي خود ايجاد كرده و تكامل بخشند تا بتوانند مفاهيم اندازه، زمان، عدد و نگهداري ذهني را بفهمند و مورد استفاده قرار دهند.

كودكاني كه مشكلاتي در حافظة شنوايي و بينايي خود دارند براي به خاطر آوردن آنچه ديده يا شنيده اند مشكل دارند.

توجه: رفتار توجهي مي تواند توسط وقايعي كه در محيط زندگي كودك رخ مي دهد با شرايط و موقعيت جسمي او دچار اختلال شود.

در بعضي موارد، مشكلات حافظه مي توانند به يك وجه حسي خاص، يك نوع تكليف ويژه يا شرايطي باشند كه قبلاً رخ داده، در حال رخ دادن، و يا بلافاصله پس از رفتار بي توجهي رخ خواهد داد.

شكست در تمركز توجه مي تواند باعث اختلال در يادگيري مفاهيم و مهارتهاي حسابي شود.

افتراق بينايي- فضايي

وجود مشكل در كسب و يادگيري الگوهاي آرايش گروهبندي انجام شمارش اشيا در يك گروه بندي را اگرنه غيرممكن حداقل بسيار مشكل مي كند. زيرا لمس و حركت آنها غيرممكن مي شود.

توانايي درك فضايي با موفقيت در رياضيات، هندسه و جبر همبسته است.

كودكاني كه براي درك ارتباطات خطوط و اشياء در فضا دچار مشكل هستند احتمالاً در بازشناسي يا بازسازي اشكال و طرح هاي هندسي مشكلات فراواني خواهند داشت.

رويكرد تكليف- فرآيند براي ترميم

- اهداف آموزشي را انتخاب كنيد:

1- رفتاري كه كودك بايد براي رسيدن به هدف انجام دهد (براي مثال كودك بايد اعداد يك رقمي را به صورت ذهني جمع كند.)

2- شرايطي كه كودك بايد در آن دست به عمل بزند (براي مثال نوشتن روي يك ورقه تمريني هم به صورت افقي و هم عمودي و يا جمعهاي اعداد يك رقمي به صورت شفاهي)

3- ملاكي براي رسيدن و دستيابي به اهداف (براي مثال با 100% صحت و دقت)

- اهداف كامل بايد به اين صورت نوشته شوند:

كودك مي تواند ستون و يا رديف مركب از دو عدد يك رقمي را به طور ذهني جمع كند و يا جمعهاي تك رقمي را كه به صورت شفاهي پرسيده مي شود را به طور ذهني بيان كند.

- اهداف را به خرده مهارتهاي عملكرد تقسيم كنيد:

براي مثال جمع دو عدد يك رقمي، حداقل 6 خرده مهارت را در خود جاي داده است.

1) گفتن نام اعداد از حفظ و به صورت خودكار

2) شمردن خودكار اعداد

3) در نظر گرفتن ارزش مقداري هر عدد در ذهن

4) تناظر عدد- مقدار به طور ذهني

5) اضافه كردن اعداد يك رقمي

6) نوشتن حاصل جمع اعداد

- مشخص كنيد كدام توانايي هاي يادگيري تحولي در تكليف وجود دارد:

براي مثال خواندن اعداد به طور اصولي به تكوين مفهوم، زبان، تداعي شنوايي- بينايي و حافظة شنوايي- بينايي و حافظة شنوايي و بينايي مي باشد.

- هنگام سازماندهي آموزشي، ناتواني هاي تحولي را در نظر بگيريد:

معلم بايد تأثير ناتواني هاي تحولي از قبيل توجه، حافظه، ادراك، زبان، تكوين مفهوم، حل مسأله و... را در روي تكاليف حسابي مختلفي كه بايد تدريس شوند را در نظر بگيرد.

- اعمال محاسباتي

جمع: تجزيه و تحليل فرايند در اعمال حسابي، براي عمل جمع اعداد صحيح دورقمي مستلزم وجود پنج توانايي تحولي عمده است:

حل مسئله، تكوين مفهوم، افتراق بينايي، حافظة بينايي و حافظه شنوايي است.

توجه بينايي و حافظه بينايي- فضايي براي انجام اين تكليف ضروري هستند جهت يابي فضايي مهم است مفاهيم عدد، ارزش مكاني، شمارش و حافظه بينايي- فضايي براي ثبت پاسخ مورد نياز هستند.

مثال: دانش آموزي به مركز مراجعه كرده و طي آزمونهاي مختلف مشخص شد كه دانش آموز دچار اختلال رياضي است و از نظر فرآيندي در ادراك مشكل دارد. مشكل دانش آموز در جمعهاي يك رقمي به صورت ذهني و جمعهاي دورقمي با انتقال بود. در اينجا راه هايي براي درمان اين دانش آموز پيشنهاد مي گردد:

1- به منظور ايجاد برتري چشم در غلبة طرفي به او توصيه شد كه هر روز به مدت 20-15 دقيقه چشم چپ خود را ببندد (در طي انجام آزمون برتريها مشخص شد دانش آموز همه اندامش راست مي باشد ولي در تمام فعاليتها از چشم چپ خود استفاده مي كند.)

2- انجام بازي هاي مربوط به افزايش دقت و توجه

3- تمريناتي جهت تقويت حافظه بينايي

4- تمريناتي جهت تقويت حافظه شنوايي

5- انجام تمريناتي جهت افتراق بينايي- فضايي

6- دادن نمونه هايي از تمرينات فراستيك در هر جلسه

7- تهيه كارتهايي از اعداد يك رقمي به منظور تقويت محاسبه كودك در جمع اين اعداد به صورت ذهني

8- استفاده از جعبة موفقيت در انجام جمعهاي يك رقمي به صورت ذهني (2 جلسه)

9- خواندن اعداد 2 رقمي و ارزش مكاني آنها با استفاده از وسايل آموزشي

10- درست كردن دسته هاي يكي و ده تايي براي اعداد دو رقمي با ميله هاي چوبي و با ني نوشابه

11- انتقال بسته هاي يكي-ده تايي اعداد در كيسه هاي يكي- ده تايي

12- انجام عمليات جمع از ستون يكي ها

13- كودك يكي ها را بشمرد و بستة ده تايي درست شده از ستون يكي ها را به كيسة ده تايي منتقل كند.

14- جمع ستون ده تايي ها

15- به منظور تقويت كودك در زمينة جمعها با انتقال مي توان داستانهايي را ترتيب داد و از كودك خواست با دقت به داستان گوش كند و مراحل مربوط به جمع را انجام دهد.

16- در پايان مي توان كارتهايي از جمعهاي با انتقال درست كرد و با استفاده از جعبة موفقيت اين كار را تكرار كرد تا در نهايت دانش آموز به اين تمرينها مسلط گردد و در ضمن تشويق گردد كه اعداد را كم كم به صور ت ذهني جمع كند.

چند راهبرددرمانی آموزشی :

اجازه دهید از انگشتها و کاغذ یادداشت استفاده کنید.

از یاری و کمک همسالان استفاده کنید

استفاده از کاغذ شطرنجی را توصیه کنید

استفاده ازمداد رنگی را برای نشان دادن تمایز بین مسائل مختلف پیشنهاد دهید

با ابزارهای دستی کار کنید

تصاویر واژه هایی را که در مورد آنها مشکلی وجود دارد بکشید

از ابزارهای تقویت حافظه برای آموزش واقعیتهای ریاضی استفاده کنید

برای تمرین ، زمانی را برای کار با رایانه برنامه ریزی کنید.

 

اضطراب رياضي

 

    تحقیق نشان داده است كه ميزان اضطراب رياضي دانش آموزان حساب نارسا بطور معناداري نـسبت به دانش آموزان عادي بالاتر است.

(مقايسه اضطراب رياضي در دانش آموزان حساب نارسا و عادي مدارس ابتدايي شهر تهران

مجري : سيمين بشاورد)

    بيشتر افراد درطول دوران تحصيل، حداقل يك تجربه تلخ در درس رياضي داشته اند . درهمين ارتباط برخي از محققين معتقدند بيش از50 درصد از دانش آموزان درجاتي از اضطراب رياضي را تجربه مي كنند . اين دانش آموزان اغلب دچار تنش بوده و از درس رياضي لذت نمي برند . اين وضعيت مي تواند فرصت هاي تحصيلي آنها را محدود سازد و آيندة حرفه اي شان را بطور جدي تحت تأثير قرار دهد .در بحث از منشأء اضطراب رياضي، به عوامل متعدد محيطي، ذهني و شخصيتي مي توان اشاره كرد كه به تنهايي يا در يك رابطه تعاملي مي توانند در ايجاد اضطراب رياضي مؤثر باشند . ازجمله اين عوامل، نقش معلم به عنوان يك عامل مؤثر بسيار مورد تأكيد قرار گرفته است : معلمان بخصوص در مقطع ابتدايي به عنوان افرادي كه بيشترين تعامل را با دانش آموز دارند و از قدرت  تأثير گذاري بالايي برخوردار هستند، مي توانند در ايجاد يا تشديد اضطراب رياضي مؤثر واقع شوند . در بسياري از اوقات چنين به نظر مي رسد كه معلمان داراي اضطراب رياضي دانش آموزان داراي اضطراب رياضي تربيت مي كنند . همچنين معلماني كه نگرش آنها نسبت به درس رياضي منفي است، اين نگرش را به دانش آموزان خود منتقل مي سازند   نكته جالب توجه اينكه در بسياري از موارد معلمان خاطراتي از اثرات منفي معلمان شان روي نگرش و اعتقاد فعلي شان نسبت به درس رياضي نقل مي كنند، درحالي كه خود آنها اين رفتارها را با دانش آموزان ادامه مي دهند . به اين ترتيب ” دور معيوب اضطراب رياضي “ همچنان ادامه خواهد يافت . براي جلوگيري از ادامه اين وضعيت، آگاه نمودن معلمان از عوامل ايجادكننده اضطراب رياضي و راه كارهاي غلبه بر آن مي تواند مفيد باشد 

 

منابع:

کتاب اختلالات یادگیری،دکتر مصطفی تبریزی

مقاله خانم زهرا فيض آبادي کارشناس مركز آموزش و توانبخشي مشكلات ويژه يادگيري سبزوارمقاله« مقایسه اثر بخشی دو روش آموزش دو نیمکره ی مغز و آموزش موسیقی در بهبود عملکرد حساب نارسائی دانش آموزان دختر» دکتر مهناز استکی و همکاران 

فصلنامه کودکان استثنائی شماره 4 – زمستان 1386 

 

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم اسفند 1389ساعت 15:26  توسط محمد صدیقی  | 

اختلالات یادگیری (اختلال در دیکته)

مقدمه:

    همیشه در کلاسهای ما تعدادی دانش آموز وجود دارد که با صبر و وتحمل، ساعت های درسی را می گذرانند و خسته و مضطرب از این ساعتها بهره ای نمی برند . بر چسب کودن وعفب مانده می خورند،دچار افسردگی می شوند ودر نهایت، ترک تحصیل می کنند.

     گفته می شود: در مدارس عادی، نزدیک چهار تا دوازده درصد دانش آموزان چنین وضعیتی دارندکه رها شده اند یا در خوشبینانه ترین حالت،بازخواست می شوند یا وادار می شوند،مشق بنویسند، بیشتر کار کنند وتمرین بیشتری انجام بدهندو گاهی هم متاسفانه از جانب اولیا تنبیه     می شوند.

   خوشبختانه در سال های اخیر،صاحب نظران تفاوتهایی بین عقب ماندگان ذهنی و عقب ماندگان درسی قائل شده اند.این جریان به پیدایش گروه دیگری از دانش آموزان انجامیده است که آن ها را دانش آموزان دارای اختلالات یادگیری  نامگذاری کرده اند .

ضرورت و اهمیت موضوع

    خواندن و نوشتن مهمترین عامل در انتقال افکار و عواطف انسان به شمار می رود . بنابراین لزوم توجه به این دو مقوله بر هر انسان روشن فکری کاملا آشکار است . در دوره ی دبستان اکثر معلمان برای تقویت مهارت نوشتن دانش آموزان وقت زیادی را صرف می کنند . والدین نیز نسبت به این مسئله کاملا حساس اند ، و در صورت بروز این مشکل انگشت اتهام را به سوی معلمین عزیز ،خود دانش آموزان و یاعوامل دیگر دراز می کنند . اما نکته ی اساسی در اینجا این است ،که ما اصولا سعی می کنیم با دادن تکالیف متعدد برای دانش آموزان این مشکل را حل کنیم . درصورتی که اگر تامل کنیم به این نکته کاملا واقف خواهیم شد که مشکل همه ی دانش آموزان یکسان نیست . بنابراین دادن یک سری تکالیف تکراری به همه ی دانش آموزان یک اشتباه بزرگ است . آنچه باید به آن توجه نمود این است که، مشکلات دانش آموز بررسی شود. سپس با توجه به نوع مشکل، تکالیف مشخص داده شود

  « خشت اول گر نهد معمار کج ، تا ثریا می رود دیوار کج » .

    یک اختلال یاد‌گیری اختلالی مزمن و ماد‌ام العمر است. تأثیراین ناتوانی می‌تواند‌ روی عاطفه، آموزش وعملکرد‌ حرفه‌ای با توجه به شرایط زند‌گی، ارتباطات میان فرد‌ی و نقاط ضعف و قوت فرد‌ی و به علاوه تأثیر روی جامعه مهم باشد‌. کود‌کان مبتلا به اختلال یاد‌گیری د‌ر مد‌رسه عملکرد‌ بد‌ی د‌ارند‌ ‌. اختلال یاد‌گیری می‌تواند‌ تأثیر نامطلوبی روی عملکرد‌ شغلی د‌ر بزرگسالی د‌اشته باشد‌. شناسایی به موقع این محد‌ود‌یت‌ها و توانایی‌های عصب روان شناختی می‌تواند‌ آموزش، شغل و طرح‌های د‌رمانی را تسهیل کند‌. انیشتن تا 9 سالگی نمی توانست بخواند. ، ژنرال ژرژپاتن و پرزیدنت نلسون و راکفلر دچار همین مشکل بودند. ووپی گلدبرگ و چارلز شاپ و خیلی های دیگر اختلال در یادگیری داشتند افراد بسیار موفقی مثل والت دیزنی، الکساندر گراهام بل، وینستون چرچیل، همه دچار ناتوانی یادگیری بوده اند.ادیسون را معلمانش خنگ و کودن صدا می زدند.

تعریف کودکان دچار اختلالات یادگیری

 children with learning disabilites

    این کودکان در یک یاچند فرایند اساسی  یادگیری( ادراک ،حافظه،دقت،کاربرد زبان گفتاری یا نوشتاری) دچارمشکل اند.این اشکالات ممکن است درکودکان به صورت های گوناگون مانند:دشواری درگوش دادن،فکرکردن،صحبت کردن،خواندن،نوشتن،هجی کردن وحساب کردن ظاهر شود . چون واژه ناتوانی شامل کودکان با ناتوانی های جسمی هم می شود لذا برای این گونه کودکان از واژه های[ مشکلات و اختلال] استفاده می کنند وبه آن ها به  اختصار (L.D )می گویند.

 و یژگی های کودکان L.D

1- بهره مندی ازهوش متوسط یا بالاتر

2- سالم بودن از نظر حواس مختلف

3- برخورداری ازامکانات آموزشی

4- نداشتن نابهنجاری های شدید رفتاری

5- پیشرفت آموزشی به طورقابل ملاحظه ای کمتراز بهره هوشی ، سن  و  امکانات  آموزشی  که  از  آن برخوردارند.

طبقه بندی کودکان دارای اختلالات یادگیری

الف) ناتوانایی های یادگیری تحصیلی      ب) ناتوانایی های یادگیری تحوّلی

الف)ناتوانایی های یادگیری تحصیلی شامل:

1- کودکان با دشواری هایی درخواندن و هجی کردن( دیس لکسی یا نارساخوانی اصطلاحی است که برای کودکانی که علی رغم هوش طبیعی قادر  به خواندن نیستند.) برخی  ازاین کودکان می توانند  واژه ها  را بخوانند ولی مفهوم آن را نمی فهمند این حالت را هیپرلکسی می نامند.

۲-کودکان  با  دشواری های اساسی در نوشتن واملاء(اصطلاح دیس گرافی  برای  کودکانی که علی رغم هوش طبیعی بسیار بد می نویسند بکار می رود .)

3-کودکان دارای اختلال ریاضی(دیسکالکولی)

ب)ناتواناییهای یادگیری تحوّلی شامل:


۱- حافظه بینایی(توالی بینایی/ تمیزبینایی) 

      
2- حافظه شنوایی(حافظه ترتیب شنوایی/ تمیز شنیداری)

3- حافظه بلند مدت    

 4- حافظه کوتاه مدت 

 5- ادراک       

 6- استدلال  

 7- توجه و تمرکزحواس و دقّت

8- هماهنگی دیداری حرکتی

  9- قدرت نقشه کشی 

 10- تجسم فضایی

علل بروز اختلالات یادگیری

    علل بروز اختلالات یادگیری نسبتاً مبهم هستند ، با این حال در پژوهش های مختلف تأثیر عوامل زیر در بروز این اختلالات ذکر شده اند  .

الف) عوامل فیزیولوژیک :

بسیاری از متخصصان بر این باورند که علل اساسی و عمده اختلالات یادگیری آسیب دیدگی مغزی شدید یا جزئی و صدمه وارده به دستگاه عصبی مرکزی می باشد .

ب) عوامل ژنتیکی

شواهدی در دست است که نشان می دهد اختلالات یادگیری احتمالاً در برخی خانواده ها بیش از دیگران دیده می شود . مطالعات انجام شده بر روی دوقلوها به گونه ای حاکی از نشانه های عمل ژنتیکی است . از جمله این مطالعات می توان به یافته های " واکر " ، "کول " و " ولف"  اشاره کرد که به پیوند اختلالات یادگیری با الگوهای خانوادگی پی برده اند .

ج) عوامل بیوشیمیایی

گفته شده است که اختلالات گوناگون متابولیکی در حکم عواملی هستند که موجب اختلالات یادگیری می شوند . برخی از عوامل بیوشیمیایی که در ارتباط با اختلالات یادگیری از آنها نام برده است عبارتند از : هایپوگلیسمی ، عدم توازن استیل کولین و کم کاری تیروئید

د)عوامل آموزشی

به اعتقاد برخی متخصصان تدریس ناکافی و ناصحیح می تواند در بسیاری از اختلالات یادگیری عامل به حساب بیاید . به نظر می رسد که شماری از کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری هرگز تحت آموزش کافی و مناسب قرار نگرفته اند .

و)غلبه طرفي : نيمكره مغز انسان به دو قسمت چپ و راست تقسيم مي شود هر نيمكره كه بر ديگري غلبه كند بدن به همان سمت كشيده مي شود چنين است كه انسان راست بدن يا چپ بدن مي شود . زماني كه غلبه مخلوط گردد يعني بعضي اندامها راست و بعضي چپ گردند دچار اختلال مي گردد . با آزمايشهاي ساده ميتوان غلبه طرفي دانش آموز را مشخص نمود و اگر دچار اشكال مي باشد برطرف كرد .

 ه ) هماهنگي عضلات : اعضاي بدن بايد هماهنگ با هم كار كنند كه گاهي ممكن است در اين امر مشكل ايجاد گردد مثلا در رانندگي دست و پا و چشم بايد هماهنگ كار كنند تا بتواند رانندگي كرد . راندمان مغز با هماهنگي اعضا بالاتر مي رود با بازيهاي مختلف مانند يك قل دو قل ، بسكتبال ، گردو بازي و … مي توان به اين هماهنگي ها رسيد .

روش های بازپروری و آموزشی کودکان بااختلالات یادگیری

1- روش ادراکی – حرکتی : طرفداران این روش (کپارت ، گتمن ، برچ ) معتقدند که یادگیری حرکتی مبدأ یادگیری است و فرایندهای ذهنی پس از رشد متناسب سیستم حرکتی و سیستم ادراکی و همچنین پیوندهای ارتباطی میان یادگیری حرکتی و ادراکی به وجود می آید . کپارت  یکی از مشهورترین پیشتازان در این روش اعتقاد دارد که یادگیری های حرکتی بر هوش و تحصیلات مؤثر است .وی یادآور می شود که پیش نیاز تمامی رفتارها اساساً حرکتی است .

کپارت معتقد است که رشد ذهنی کودک با  کنترل حرکات شروع می شود و مراحلی چون کشف منظم ، ادراک مسائل ، تکمیل و ترکیب دریافتهای حسی و در پایان تشکیل مفاهیم را طی می کند . او می گوید هر مرحله از مرحله پیشین کامل تر و پیچیده تر است و کودکان عادی این مراحل را به سادگی و با ترتیب درست طی می کنند . اما در مورد دانش آموزان با نارسایی های ویژه ممکن است در مراحل رشد انقطاعی رخ دهد . برنامه ریزی آموزشی – روانی برای بازسازی روند رشد کودک با نارسایی های ویژه در یادگیری بر اساس نتایج آزمون هایی چون آزمون ادراکی – حرکتی کپارت ، آزمون ادراک بینایی فراستیگ ، آزمون توانایی زبانی – روانی ایلینوی و آزمون تشخیص شنیداری وپمن صورت می پذیرد .

 

2- روش چند حسی :

مربیان و متخصصان بسیاری برای ترمیم و تقویت یادگیری های کودکان با نارسایی های یادگیری به استفاده از حواس مختلف این کودکان و تحریک آن ها پرداخته اند . از جمله روش های معروف چند حسی می توان به روش " تعقیب حسی " دکتر فرنالد اشاره کردکه در آن توازن و تعادل برای استفاده از مسیر بینایی ، شنوایی و حس لامسه به صورت همزمان مد نظر بوده است . علت نامگذاری آن تعقیب با انگشتان به حواس بینایی و شنوایی برای یادگیری اضافه می گردد .

3- روش سازماندهی مجدد اعصاب مرکزی

این روش توسط دلاکاتو برای ترمیم و اصلاح نارسایی های کودکان با نارسایی های یادگیری پیشنهاد شده است . وی معتقد است با این روش که مبتنی بر شناخت و سپس اصلاح فعالیت های حاصل از مغز و اعصاب می باشد می توان مشکل کودکان با نارسایی های یادگیری را که اغلب از نامنظمی سیستم اعصاب مرکزی ناشی می شود ، مرتفع ساخت .

رشد سیستم عصبی در افراد طبیعی که به تدریج ادامه می یابد ، دارای نظم قابل پیش بینی است . در انسان ، این رشد از مراحل پایین که از مشخصات حیوانات پست تر است شروع می شود و تا مراحل بالاتر که صرفاً مختص انسان است ادامه می یابد . اگر به دلایلی     مرحله ای از مراحل پیچیده رشد سیستم عصبی دچار وقفه شود ، این تأخیر در مراحل بعدی رشد عصبی با فقدان فعالیت در مرحله رشد نیافته مشخص می گردد و ممکن است به صورتهایی همچون تأخیر در تکلم ، لکنت زبان ، نارساخوانی و ... بروز نماید . روش های ترمیمی دلاکاتو شامل تمرینات مختلف با تأکید برخزیدن ، چهار دست و پا رفتن ، حرکات تقاطعی دست و پا می باشد . وی معتقد است با برقراری نظم مجدد در سیستم اعصاب مرکزی و جبران مرحله رشد نیافته در آن ، علائم مرضی نارسایی های ویژه در یادگیری نیز از میان می رود  و یادگیری فرایند طبیعی خود را باز می یابد .

4- روش تغییر رفتار

باید بخاطر داشت که روش های تغییر رفتار ، بیشتر برای کسانی بکار گرفته می شود که مشکل اساسی آنان نابهنجاری های رفتاری است اما در بسیاری از موارد نارسایی های یادگیری ، تکنیک ها و روش هایی از تغییر رفتار چون " شرطی شدن فعال "، "بازی نقش ها " ، " الگوهای رفتاری " و " اقتصاد امتیازی " را نیز می توان در پیوند یا همراه روش های ویژه آموزشی و تربیتی به کار برد .

تعریف املا  

 املا کلمه ای است عربی و مصدر این کلمه در ترجمه ی فارسی به معانی پرکردن، نویسانیدن دیگری را به تلقین، ازخود چیزی گفتن، مطلبی را تقریر کردن تا کسی بنویسد، نوشتن از تلقین دیگری،نوشتن مطلبی که دیگری تقریرکند، طریقه نوشتن کلمات، درست نویسی،نوشتن ترکیب حروف موافق قاعده ی رسم الخط استفاده شده است. {دهخدا،لغت نامه،ذیل کلمه ی املا}

ریشه ی لاتین آن فرانسوی است و به معنی« مطلبی که کسی املا کند و دیگری بنویسد.»آمده است{ دهخدا،لغت نامه،ذیل کلمه ی املا}

اساسا املا یک درس نیست، بلکه نوعی آزمون درست نویسی است. معمولا بعد از املا ، اتفاق جدی برای آموزش درست نویسی نمی افتد. اگر قرار باشد میزان درست نویسی ( از نظر لغات ادبیات فارسی) سنجیده شود ، پس بسیار ضروری است که قبل از هر امتحانی ، آموزش مناسب و خوبی ارائه شود ؛ همانــــند درس های ریاضی، علوم و درس های دیگر. اما متاسفانه در خصوص امـــــلا چنین اتفاقی نمی افتد. معمول این است که معلم ، زنگ املا به دانش آموزان چیزهایی می گوید که آن ها باید بنویسند. حال قبل از آن ، آیا هیچ آموزشی داده است یا خیر، خود جای سوال و بررسی است.

اگر املا درس نیست ،پس چیست؟ با یک نگاه ساده به مو ضوع و مفهوم نوشتن می توان در یافت که املا خود جز کوچکی از انشاست. بنابراین لزوم توجه به این درس کاملاً روشن است و در نوشتن املا دانش آموزان باید موارد زیر را رعایت کنند:

         1- خوب گوش دادن – تشخیص دقیق کلمات و درک آنها

     2- خوب تشخیص دادن – یادآوری و مجسم ساختن تصویر و بازشناسی آن کلمه در ذهن

 3- درست نویسی – نوشتن صحیح حروف سازنده کلمه و توالی مناسب آنها

تعریف خطاهای املایی:

     با بررسی ورقه های املای 6111 دانش آموز دوره ی ابتدایی منطقه ی 5 تهران در سال تحصیلی 76-77، سهم غلط های املایی دانش آموزان در 10 گروه نارسانویسی،حافظه ی دیداری، حساسیت شنوایی،آموزشی،دقت،حافظه ی شنوایی، حافظه ی توالی دیداری، تمیز دیداری دقت، وارونه نویسی و قرینه نویسی تعیین شده است.

1- نارسانویسی Dysgraphia : مفهومی که در این جا از نارسانویسی مدّنظر قرار می گیرد، شامل قسمت های زیر است: کج نویسی، راست نویسی، پر فشار نوشتن، کم رنگ نوشتن، زاویه دار نویسی، نامرتب نویسی، فاصله گذاری بیش از حد.


2- حافظه ی دیداری : یعنی کودک به خوبی قادر نیست تصویر حرف مورد نظر را به خاطر بیاورد؛ مثلاً واژه ی سطل را به شکل ستل می نویسد.


3. حساسیت شنوایی : یعنی کودک در شنیدن صداها حساس نیست؛ مثلاً واژه ی مسواک را مسباک می نویسد.


4. آموزشی : یعنی دانش آموز از آموزش کافی و صحیح برخوردار نبوده است؛ مثلاً واژه تجربه ها را به صورت تجربها، بندگان را به شکل بنده گان، شده ام را به شکل شوده ام می نویسد.


5. دقت : کودک به علت کم دقتی، نقطه و سرکش را اضافه یا کم می گذارد؛مثلاً واژه نهفته را به شکل نهنفته یا شغال را به شکل شعال می نویسد.


6. حافظه ی شنوایی : هنگامی که کودک واژه ای را در دیکته نمی نویسد و به قول معروف جا می اندازد.


7. حافظه ی توالی دیداری : هنگامی که در یک کلمه جای بعضی حروف جا به جا می گردد؛ مثلاً مادر به شکل مارد نوشته می شود.


8. تمیز دیداری دقت : هنگامی که در کلمه جای نقطه ها جا به جا می شود؛ مثلاً واژه ی خانه را به شکل جانه می نویسد.


9. وارونه نویسی : مثلاً بابا به شکل [وارونه] ، آدم به شکل [وارونه] نوشته می شود.


10. قرینه نویسی : مثلاً دید به شکل [آئینه ای]، آدم به شکل م د آ نوشته می شود.

 

جدول بررسي اشكالات املايي

نوع اشتباه

درست

غلط

رديف

حافظه ديداري

انتظار

انتزار

1

حافظه ديداري

سبح

صبح

2

حافظه ديداري

صبور

سبور

3

حساسيت شنوايي

زنبور

زمبور

4

حساسيت شنوايي

صبح

صب

5

حساسيت شنوايي

رفتند

رفتن

6

حساسيت شنوايي

بشقاب

بشكاب

7

حساسيت شنوايي

دنبال

دمبال

8

دقت

شغال

شعال

9

دقت

داستان

داسبتان

10

دقت

بيزار

بنزار

11

دقت

سپرده

سرده

12

آموزشي

شده ام

شوده ام

13

آموزشي

مي گفت

مي گوفت

14

آموزشي

اصحاب

اصحابه

15

حافظه توالي ديداري

مادر

مارد

16

حافظه توالي ديداري

درخت

ردخت

17

تميز ديداري- دقت

زود

دوز

18

تميز ديداري – دقت

خانه

جانه

19

حافظه شنوايي

مثلاً آمد

كلمه جا افتاده

20

 

 

 

شیوه های معمول معلمان و والدین برای اصلاح دیکته


1. به کودک پند و اندرز می دهند و از آنان کوشش بیش تری را طلب می کنند.

2. کودک را تحقیر، سرزنش و مؤاخذه می کنند

3. به سرزنش و انتقاد از معلم می پردازند.

4.هر کدام از والدین، عضو دیگری از خانواده را مقصر می شمارد.

5. میزان تکالیف خانه و مدرسه را که به نوعی به درس املاء مربوط می شود، افزایش می دهند.

6. از کودک می خواهند شکل صحیح کلماتی را که در نوشتن آن مرتکب اشتباه شده است، بارها

بنویسد.

7. از دانش آموز می خواهند یک جمله بنویسد و در آن شکل صحیح کلمه ای را که در املاء غلط

نوشته است، به کار برد.

8. از او می خواهند واژه ی درست مورد نظر یا حرفی از آن واژه را که قبلاً غلط نوشته شده است، با رنگ قرمز یا هر رنگ مشخص دیگری، چند بار بنویسد تا در ذهنش باقی بماند.

     کار شناسان علوم تربیتی معتقدند انواع اشتباهاتی که کودک مرتکب می شود از یک نوع نیستند تا بتوان با اتخاذ یک روش، همه ی آن اشتباهات را از بین برد و به پیشرفت او اطمینان یافت. برای دست یابی به یک راه حل ساده و امیدوار کننده، بهتر است اشتباهات دیکته ها ی دانش آموز را از روی دفتر دیکته او یادداشت کرد و علت یا علل آن اشتباهات را یافت.

علل نارسانویسی

عدم مهارتهاي پايه اي مانند چرخاندن ، فشار دادن ، گرفتن و امثال آن

عدم رشد مهارتها و هماهنگي هاي حركتي و حركتهاي ظريف ، كه براي نوشتن لازم هستند.

عدم حركت مناسب انگشتان

عدم هماهنگي چشم و دست

فاصله ي نامناسب سر كودك با كاغذ به هنگام نوشتن

استفاده از ميز و صندلي نامناسب

بي قراري و پرتحركي

عدم هماهنگي كلي بدن

خطا در ادراك ديداري واژه ها

عدم يادگيري مفاهيم پايه اي مانند : بالا ، پايين ، زير ، رو

فقر نارسايي آموزشي

 عدم توجه ودقت

اختلال درادراک بینایی حروف وکلمات

 ضعف حافظه بینایی و شنوایی

 دشواری درانتقال اطلاعات ازیک کانال حسی به کانال دیگر درپیوندهای حسی

ملاکهای نارسانویسی

1-كج نويسي بيش از حد به دلیل:

 الف: بسيار نزديك بودن بازو به بدن

 ب: بسيار سفت گرفتن شصت

ج: دور بودن خيلي زياد نوك قلم از انگشتان

د: صحيح نبودن جهت كاغذ

ه: درست نبودن جهت حركت قلم

2-راست نويسي بيش ازحد به دلیل:

الف: بسيار دور بودن بازو از بدن

ب: بسيار نزديك بودن انگشتان به سر قلم

ج: هدايت قلم به تنهايي توسط انگشت سبابه

د: ناصحيح بودن جهت كاغذ

3-پرفشار نوشتن به دلیل:

الف : فشار روان بيش از حد انگشت سبابه

ب: استفاده از قلم نامناسب

ج: نازك بودن بيش از حد قلم

4-كم رنگ نويسي بيش از حد به دلیل:

الف: بيش از حد اوريب يا راست نگه داشتن قلم

ب: چرخش نوك قلم به يك سمت

ج: قطر بيش از حد قلم

5- زاويه دار نويسي بيش از حد به دلیل:

 الف: سفت بودن بيش از حد شست

ب : بيش از حد شل نگه داشتن قلم

ج : حركت بيش از حد كند قلم

6-نامرتب نويسي بيش از حد به دلیل:

الف: نبودن آزادي حركت

ب : حركت بيش از حد كند دست

ج: محكم گرفتن قلم

د: نادرست يا ناراحت بودن وضعيت

7- فاصله گذاري بيش از حد به دلیل:

 الف: پيشرفت بيش از حد سريع قلم به سمت چپ

ب : حركت بيش از حد و سريع جانبي

ترميم و درمان  نارسا نويسي

1- استفاده از روان نويس براي كشيدن خطوط به دلخواه

2- استفاده از وایت برد براي ترسيم نقاشي

3- نوشتن روي تخته سياه با گچ مرغوب

4- اصلاح وضعيت نشستن كودك در هنگام انجام تكاليف

5- قرار دادن كاغذ يا دفتر كودك بطور تقريباً راست

6- اصلاح نحوه ي مداد دست گرفتن كودك

7- استفاده از مدادهاي باريك و با قطر كم براي كودكاني كه انگشتان و عضلات كوچك و بزرگ دست آنان ضعيف است.

8- رسم يك خط توسط كودك بين خطوط موازي

9- كامل كردن شكلهاي نقطه چين

10-رسم اشكال توسط انگشت آغشته به رنگ

11- پر كردن و كامل كردن اشكال هندسي نقطه چين

12-نوشتن كلمات و حروف ناقص و كامل كردن آنها توسط حروف

13- نوشتن كودك بين دو خط موازي

14- تقويت عضلات كوچك و بزرگ دست از طریق:

الف. استفاده از خمير بازي و ساختن اشكال مختلف

ب. مچاله كردن روزنامه يا كاغذ باطله توسط دست

ت. باز و بسته كردن ، زيپ ، دكمه ي لباس و بند كفش

ث. حركت انگشتان دست وقتي شما اشاره مي كنيد توسط كودك

ج. رسم خطوط بوسيله چوب روي ماسه يا شن

چ. باز و بسته كردن قفل – پيچ و مهره

ح. بازي با گل رس و درست كردن وسايل مختلف

15- تقويت هماهنگي چشم و دست

    براي تقويت هماهنگي چشم و دست بايد ابتدا از غلبه طرفي سمت چپ یا راست كودك مطمئن شد.براي ايجاد غلبه ي طرفي و تشخيص سمت راست يا چپ كودك اين تمرينات انجام مي شود:

الف- شوت كردن توپ از فاصله دو يا سه متري توسط كودك و يادداشت پاي غالب

ب – نگاه كردن كودك از سوراخ يك كاغذ يا يك لوله و يادداشت چشم مورد استفاده

پ- استفاده از ساعت و شنيدن صداي ساعت توسط كودك و يادداشت گوش برتر

ت- استفاده از نخ و سوزن و يادداشت دست غالب كه كودك از آن استفاده كرده است.

اگر كودك برتري اندامهاي راست يا چپ داشت تمرين هاي مربوط به هماهنگي چشم و دست را شروع مي كنيم.

اما اگر كودك از سه اندام راست و يك اندام چپ استفاده مي كند با انجام تمرينات گفته شده سعي مي كنيم كه كودك از آن اندام چپ كمتر استفاده كند.

ااما اگر از دو اندام چپ و دو اندام راست استفاده كرد، برتري را به طرفي مي دهيم كه دست وي در آن طرف قرار دارد.

* لازم به يادآوري است كه عدم برتري جانبي ، هميشه و به طور حتم مشكل ساز نيست. اما وجود برتري جانبي مي تواند كارايي فرد را افزايش دهد.

16- فعاليتهاي مربوط به تقويت هماهنگي چشم و دست

الف- انداختن توپ در حلقه ي ميني بسكت

ب – ماهيگيري با استفاه از نوعي اسباب بازي

پ- كوبيدن ميخ

ت- تيراندازي با تفنگهاي پلاستيكي

ث- انداختن توپ چسبناك به سوي هدف

ج- انداختن حلقه ي پلاستيكي دور ميله ي ثابت

چ- بازي با توپ و راكت

تمام اين تمرينات بايد در فضايي پرشور و شوق باشد و بعد از هر موفقيت يك تقويت كننده نيز ارائه شود.

ترمیم درمان وارونه نويسي و قرينه نويسي

   براي درمان و ترميم وارونه نويسي و قرينه نويسي فعاليتهاي مربوط به درمان نارسانويسي مفيد است. علاوه بر آن اقدامات زيررا مي توان انجام داد.

1- تن آگاهي

2- نام بردن اندامها توسط كودك

3- استفاده از آدمك مقوايي كه اندامش جدا مي شود

 ترمیم و درمان مشکلات حافظه ي ديداري :

   براي تقويت حافظه ي ديداري کودک بايد خوب ديدن را نيز تمرين كرند. براي خوب ديدن كودك بايد قادر باشد چشمهايش را به جهت هاي مختلف به راحتي حركت دهد. براي اينكه كودك خوب ديدن را ياد بگيرد بايد:

الف- يك مداد را در وضعيت عمودي و دور از بدن بگيرد و وقتي مداد را حركت مي دهد با چشمهايش آن را تعقيب كند .

ب- با نوك مداد دايره اي از چپ به راست برعكس در هوا رسم نمايد.

ج-یک توپ آویزان در کلاس را که به چپ وراست می رود تعقیب کند

اين تمرينات چون خسته كننده هستند روزي يك يا دو بار و هر بار در پنج دقيقه اي انجام شود.

تمرینات:

1- نشان دادن اشیاء ،تصاویر،حروف و کلمات به کودک سپس پنهان کردن و باز گویی

2-استفاده از انواع اسباب بازيهاي آموزشي مربوط به حافظه مثل دومينو

4-نوشتن  روي هوا

5-تهيه كارتهاي کلمات هم خانواده

6-بازی جابجا شدن همکلاسی ها

ترمیم و درمان مشکلات تميزديداري

الف)توانايي در تميز ديداري:اين توانايي به تشخيص تفاوت يك چيز از چيز ديگر مربوط مي شود. مثلاً تشخيص ر» از «ز یا  ع» از «غ

تمرینات:

1-رسم تصاوير مشابه و جدا كردن تصوير مورد نظر ، توسط كودك

2- تشخیص کلمه سمت راست درمیان کلمات سمت چپ توسط كودك

ب( ادراك نقشه از زمينه : در اين مهارت كودك بايد يک چيز را از زمينه ي محيطي آن تشخيص دهد. با داشتن اين مهارت كودك مي تواند حروف كوچك ب» و «ت را در ميان واژه ها به خوبي درك نمايد و بين هر كدام از آن حروف و كل كلمه تميز قايل شود.

تمرينات :

1-تشخيص تصوير موردنظر ما در ميان نقاشيها و طرحهاي يك نقاشي توسط كودك

2-نوشتن حروف در هم و تشخيص حرف موردنظر توسط كودك

پ( اكمال ديداري:توانايي باز شناسي يك چيز بدون اينكه كل آن نشان داده شود.

تمرينات :

1-تهيه ي كارتهايي كه واژه هايي ، سايه دار و نسبتاً ناقص در آن نوشته شود

2-كامل كردن اشكال هندسي ناقص

3-تكميل طرحهايي ناقص از حيوانات مختلف

4-كامل كردن حروف ناقص

ث( هماهنگي ديداري – حركتي :

تمرینات:

1-تكميل تصاوير هندسي و ساير اشكال با نقطه چين

2-كپي كردن اشكال هندسي و نقاشي حيوانات – ساختمان و اشياء

ترمیم و درمان مشکلات حافظه ي توالي ديداري:

 دانش آموزاني كه از اين مهارت به اندازه كافي برخوردار نيستند در تجسم و ترتيب و توالي حروف دچار مشكل مي شوند. مثال : مادر را مارد مي نويسد.

تمرینات:

1- تقلید حرکات  

2- نشان دادن اشیاء تصاویر، کلمات و حروف سپس پنهان کردن و بازگویی به ترتیب توسط کودک

3-انجام فرمان های دیداری به ترتیب

ترمیم و درمان مشکلات حساسیت شنیداری

     يعني كودك در شنيدن صداهاحساس نيست برای تقویت حساسیت شنیداری فعاليتهای ذیل توصيه می شود.

1- از دانش آموز خواسته مي شود چند وسيله صدا ساز درست كند و صداهاي آنها را با هم مقايسه كند.

2- استفاده از صداهای ضبط شده حيوانات،کارهای روزانه و صداهای محیطی

3- شناختن صداي هم كلاسي ها با چشم بسته

4- سفارش به خانواده ي كودك براي آرام صحبت كردن در خانه

5-گفتن دیکته با صدای معمولی

6- كم كردن صداي راديو طوري كه به زحمت شنيده شود. كودك بايد گوش كند و مطالب درك شده را براي ما باز گوید.

7- شنیدن انواع صدا با تن های مختلف (صدای ضبط را بالا و پایین بکنیم)

8-پرهیز از شنیدن صداهای بلند

9- استفاده از قوطی های حبوبات

10-استفاده از سنتور

ترمیم و درمان مشکلات حافظه ي شنيداري

1- گفتن سه كلمه به كودك و از او مي خواهيم كه كلمات را بازگو كند. به تعداد كلمات هر بار اضافه مي كنيم.

2- گفتن يك جمله و تكرار آن توسط كودك تعداد جمله ها را زياد مي كنيم.

3- به كودك چند دستور مي دهيم و از او مي خواهيم كه دستورات را به ترتيب اجرا نمايد. اين تمرين علاوه بر حافظه ي شنيداري ، توانايي حركتي ، شنيداري و توالي شنيداري را تقويت مي كند.

4-استفاده از قوطی های حبوبات

5- استفاده از صداهای ضبط شده حیوانات، اشیاء و کارهای روزانه

ترمیم و درمان مشکلات دقت

1-اختلافات درد و تصاوير مشابه را تشخيص دهد

2-نوشتن كلماتي كه در نقطه یا  دندانه نقص دارند. كودك بايد آن نقصها را پيدا كند

3-ديكته ي چندنفر را تصحيح كند

4-تمرين براي ترميم نقص جا انداختن برخي از حروف يا نقطه يا كم و زيادي دندانه هاي حروف يا جا به جا گذاشتن نقطه ها

5- روی کارت هایی واژه هایی را به طور ناقص می نویسیم تا دانش آموز آن را کامل کند .

6- دادن متن های بی نقطه، بی سرکش و بی تشدید و کامل کردن توسط کودک

ترمیم ودرمان مشکلات آموزشی

    برخی از واژه ها هستند که دانش آموز به علت آموزش ناکافی و صحیح آن ها را غلط می نویسند . ( تجربها – تجربه ها ) ، ( بنده گان – بندگان ) ، ( دیدنه پدر – دیدن ِ پدر )

مشکلات مربوط به « ِ- » یا « ه »  

 بسیاری از دانش آموزان درنوشتن صدای «- ِ » در انتهای کلمه دچارمشکل می شوند یعنی واژه های( دیدنِ – نامِ ) را ( دیدنه – نامه ) می نویسند و برعکس واژه های ( نامه – رفته ) را به صورت ( نامِ – رفتِ ) می نویسند .

برای بچه ها توضیح می دهیم که بعضی وقت ها واژه ای را می گوییم که نشان دهنده ی اسامی برخی چیزهاست ( مثل : نامه – خانه ) که شما منتظر نیستید معلم آن واژه را ادامه دهد. اما بعضی از واژه ها هستند که بعد از گفته شدن شما منتظر هستید که معلم آن کلمه را ادامه دهد زیرا آن کلمه به تنهایی ، مقصود معلم را نمی رساند .( مثل : مدادِ – کیفِ )

  اُ استثنا 

 یکی دیگر از مشکلات آموزشی که موجب نوشتن غلط می شود نوشتن صدای «اُ » است . واژه هایی مثل خوراک و خوش را ممکن است دانش آموز به صورت خُراک و خُش بنویسد .چون تعداد این واژه ها کم است می توان با نوشتن روی مقوا آن ها را در دید دانش آموزان قرار داد .یعنی از حافظه ی بصری آنان استفاده کرد .

همچنین در مورد نوشتن واژه های ( خواهر – خواب ) و امثال آن با گفتن داستانی در مورد حروف ، آنان را توجیه کرد ، مثلا داستان حرف « و » که لال است و صدایش در نمی آید ، اما بسیار دوست علاقه مند است که لااقل در برخی واژه ها حضور داشته باشد .

 ترمیم ودرمان مشکلات جا انداختن در دیکته

1-تمرينات مخصوص براي تقويت عضلات كوچك و بزرگ دست

2 – تقويت حافظه ي شنيداري كودك

.

تئوري ديد حركتي گتمن

منظور گتمن از دید حرکتی، فراگردی است که آدمی بر اساس آن مکان یا فضا را به عنوان یک کل ادراک می کند.هر یک از حواس آدمی به دسته ای از محرکها پاسخ می دهد اما دید یک توانایی است که با استفاده از آن،انسان- جهان و رابطه آن دو با هم تفسیر می شود.(تبریزی .1381)

مراحل یادگیری گتمن عبارتند از:

1-نظام پاسخ فطري : همان بازتابهاي ناآموخته ي كودك در بدو تولد ، از جا پريدن در برابر صدا يا نور شديد – چنگ زدن

2-نظام حركتي عام : خزيدن – راه رفتن – پريدن – لي لي كردن . كودكاني كه در نظام پاسخ فطري مشكل داشته باشند و در انجام فعاليتهاي نظام حركتي عام مشكل خواهند داشت

3-نظام حركتي خاص : روابط چشم و دست ، همكاري دو دست هنگام كار مشترك روابط بين دست و پا

4-نظام حركتي چشمي : مانند مهارتهاي چشمي – تثبيت – توانايي تعيين هدف حركتي حركت چشم از يك هدف به هدف ديگر ، تعقيب چشمي و چرخش آزاد چشمه به تمام اطراف نظام گفتارهاي حركتي : اعمالي مثل گفتار تقليدي و گفتار كامل و اين نظام قرار دارند

5-نظام تجسمي : توانايي يادآوري ادراكهاي پيشين ، مثل شنيده ها – گفته ها– لمس شده ها

6-ادراك : تمام تجربياتي كه در مراحل قبل نقل شد بايد به عنوان يك واقعه منفر ادراكي ، منتهي به ادراك خرد شوند

7-شناخت : اين مرحله به تجريدهاي ذهن و تفكرات ذهني مربوط مي شوند. لازمه رسيدن به اين مرحله ، عبور از مراحل پيشين است.

ادراک دیداری:

 ديد واگرا و همگرا :در نوع ديدن همگرا ، فرد به يك كلمه يا يك شي آنقدر متمركز مي شود كه اشيا اطراف آن را مبهم و غيرواضح مي بيند.در ديد واگرا ، فقط يه يك كلمه يا يك نقطه نگاه مي كند ولي كلمات مجاور را نيز مي بيند. اگر دانش آموز هم از توان ديد همگرا و هم از توان ديد واگرا به اندازه كافي برخوردار باشد، مشكلات يادگيري او كاهش خواهد يافت.

تقویت مهارت ديد واگرا:

كلمه اي را كه در وسط يك سطر نوشته شده است به كودك نشان مي دهيم و به او مي گوييم به كلمه نگاه كند و بدون اينكه جهت ديدش را عوض كند اشياء پيرامون را نيز ببيند.

رسم يك دايره كوچك روي تخته سياه و با يك نقطه مركز دايره را مشخص مي كنيم و از كودك مي خواهيم با نگاه كردن به آن نقطه اشياء پيرامون تخته سياه را نام ببرد.

 تقويت مهارت ديد همگرا

نگاه كردن به كلمه اي در يك سطر و دقت به آن تا حدي كه ساير كلمات سطر را مبهم ببيند.

نگاه كردن به مركز يك دايره و تمركز روي آن كه نتواند دايره را ببينيد.


ادراک بینایی شامل پنج زمینه است که عبارتند از:


الف) توانایی هماهنگی حرکتی وچشمی

 ب)تشخیص شکل وزمینه

 ج)درک ثبات شکل

د)ادراک فضایی

 ه)ادراک جزءوکل(تکمیل دیداری)

*در بخش ترمیم مشکلات تمیز دیداری اشاراتی شد.


الف- جهت تقویت هماهنگی چشم ودست ازتمرینایی استفاده می شود که توانایی ترکیب وهماهنگ سازی حرکات بدنی ومهارت بینایی سنجیده وتقویت میشوددرآزمون بینای فراستیک تمرینهایی آمده که فاصله بین دو شئ به وسیله دو خط موازی مشخص شده ودانش آموز باید دوشئ انتهایی این دو خط موازی رابه هم متصل کند.به تدریج این دوخط موازی به هم نزدیکتر شده ودرنهایت دانش آموزخودش بین دوشئ خطی رسم می کند.


ب-درمورد ادراک شکل اززمینه نیز توانایی کودک درتشخیص تصاویراززمینه ارزیابی وتقویت می شود.همچنین توانایی کشف اشکال پنهان نیز سنجیده می شود.


ج- ثبات شکل بدان معنی است که شئ درهر حالتی همان شئ است.درآزمون فراستیک نیز تصاویری آمده است که دانش آموز را به این حقیقت برساند.کسب این مهارت دانش آموزراقادر می سازدکه بفهمدهر شکل صرف نظر ازاندازه،وضعیت،جنس،کوچکی یا بزرگی آن همان شکل است.درمورد کلمات نیز دانش آموزاین حقیقت را درمی یابد که کلمه چه بزرگ وچه کوچک ،چه چاپی وغیر چاپی و....همان کلمه است.


د-ادراک فضایی:بطورخلاصه دانش آموزبااستفاده ازتمرینهای مختلف توانایی تعریف وضعیت خود رانسبت به اشیاء پیدا می کند.کودک در می یابد که شکلی رابه صورت وارونه یادرجهت مخالف نیزبه خوبی تمیزدهد.کودک در تشخیص نمادهای کلامی مخالف مانندb وd همچنین،محل نقاط حروف (درزبان فارسی) مانند"ب"و"ت"مهارت به دست می آورد.


ه- درمورد ادراک جزءازکل نیز کودک قادر به بازشناسی اشیاءونقص دراشکال وکلمات می شود.
تمرینهای زیادی جهت ترمیم واصلاح کودک باضعف ادراک دیداری ذکر شده است،که نمی توان آن رابه زمینه خاصی مربوط دانست.لازم به ذکراست که زمینه های ذکر شده باهم همپوشی دارندبه همین دلیل تمرینها جداسازی نشده است.


1-درکارتی که اشکال هندسی گوناگونی داردازکودک می خواهیم که دور شکل هندسی خاصی راخط بکشد(آزمون شماره دوفراستیک)


2-ازکارتهایی استفاده می کنیم که حروف الفبارادرجهات مختلف نوشته وازدانش آموزمی خواهیم حروف رابرای ما پیدا کند.


3-ازدانش آموزمی خواهیم شکل خاصی رادرزمینه ای مانند نقاشی درهم پیداکند.
4-ازکودک می خواهیم که دور حروف خاصی را دریک صفحه کتاب یابرگه روزنامه خط بکشد.


5-کودک درکارتهایی که واژه هارابصورت سایه دار وناقص نوشته واژه هارابازشناسی کند.


6-کودک شکل های مختلف هندسی راکه بخشی ازآن رسم نشده راکامل کند.


7-کودک طرح حیوانات را که یکی ازاندامهای آن حذف شده تکمیل کند.


8-کودک حروف ناقصی راکه درکارتها نوشته شده کامل کند.


9-کودک اشکال هندسی راکه بصورت نقطه چین نوشته شده کامل کند.


10-کارتهایی را که حروف الفبا درجهات مختلف نوشته به دانش آموزنشان داده وازوی می خواهیم بدون چرخاندن کارت،یکی ازحروفی که ماتعیین می کنیم راشناسایی یادور آن خط بکشد.


11-نقاشی یا طرحهایی راکه درآنها تصاویرپنهان وجود داردبه دانش آموزداده وازوی می خواهیم تصویر مورد نظر راپیدا کند.


12-کارتهایی مقوایی که حروف رابه صورت درهم نوشته دراختیار کودک قرارداده ازوی می خواهیم دورحروف خاصی راخط بکشد.


13-تمرین تن آگاهی : ازکودک می خواهیم اندامی راکه نام می بریم نشان دهد.
14- آدمکی که اعضای آن جداازهم هستندوبه وسیله دکمه به هم متصل شده اند رابه کودک نشان داده،پس ازحرکت دادن دست،گردن وسایر اندامهایش آدمک ازدانش آموزمی خواهیم حرکات راتقلید کند.


15-مربی روبروی دانش آموزایستاده حرکاتی راانجام می دهدودانش آموزتقلید می کند.
16-ازدانش آموزمی خواهیم که نقاطی راکه به اشکال گوناگون به هم متصل شده انددرپایین صفحه رسم نماید.(آزمون فراستیک)


17-ازتمرینهایی استفاده می کنیم که دانش آموزبامفهوم چپ وراست، بالاوپایین،زیرورو و...آشناشود.


18-ازآزمونهای فراستیک که دانش آموزشکلی متفاوت رادراشکال شبیه به هم پیدا می کنداستفاده می کنیم.


19-شکلهاوتصاویری ازاشیاءگرد،چهارگوش،سه گوش و...ازروزنامه درآورده به کودک نشان می دهیم سپس ازوی می خواهیم اشیاءووسایل هم شکل باآن طرحها رابیابدونشان دهد.


20-استفاده ازپازل


21-ازکودک می خواهیم اشکال هندسی مختلف بارنگهای مختلف که دراختیارکودک قرارداده رابرحسب رنگ یاشکل طبقه بندی کند.


22-می توانیم جهت درک بهتر دانش آموزهنگام نوشتن کلمات شکل آن رابه وی نشان دهیم.


روش درمانی و بازپروری دلاکاتو: (جزوه اختلالات خواندن دکتر تبریزی)


- مرحله یک:

1-خزیدن یک طرفه:(5 دقیقه –حدود80 بار)

ازکودک بخواهید سینه خیز رفتن را تمرین کند.به این صورت که روی یک سطح صاف روی شکم بخوابد ودست وپایش را به جلو وعقب بکشد تا بتواند روی زمین سائیده شده وجلو برود.

2-الگوی مناسب خوابیدن:

هرشب چند بار خوابیدن او رابه شکل صحیح فرم دهید.اول عادتش دهید به روی شکم بخوابد بعد وضعیت بدن ودست وپای او رادرالگوی صحیح قرار دهید واین تمرین را هر شب یک بارانجام دهید.

3-تمرین شنوایی(8 دقیقه)

ازدانش آموزبخواهید باانگشت یا پنبه سوراخ گوش راستش را ببنددتافقط با گوش چپ بشنود سپس به گونه ای بااوحرف بزنید تامجبورباشدپاسخ دهد.حالااین عمل راباگوش چپش انجام می دهیم.این تمرین را به مدت 1 دقیقه و4باردرروز انجام می دهیم کل زمان برای این تمرین 8 دقیقه است.

4-تمرین بینایی:(8 دقیقه)

ازکودک می خواهیم با دست چپ چشم چپش را ببنددویک چراغ قوه یا یک وسیله جالب دیگردست راستش بگیردودرحالی که زاویه آرنج باز است ازاوبخواهیم که دستش رادرجهات مختلف بالا،پایین،دایره وار، طرفین وبازوایای مختلف حرکت دهدوهمزمان با حرکت دستش باچشم راستش نور را تعقیب کند.اوباید باچشم برترنور چراغ قوه را تعقیب کند وباتکرار این تمرین دست وچشمش راهماهنگ نماید.

- مرحله دوم:

1-چهار دست وپارفتن با الگوی تقاطعی:(30 دقیقه)

برای انجام این تمرین برای کودک زانو بند وکفش نرم تهیه کنیدوچهار دست وپا رفتن صحیح رابه اونشان دهید سپس ازاوبخواهیدمانند شما عمل کند


2-تمرین شنوایی:

کودک روی صندلی وسط اتاق بنشیندودرحالی که شما آرام آرام در اطراف اتاق قدم می زنیدبا او صحبت ومکالمه کنید،طوری که گاهی شما را ببیندوگاهی نتواند ببینداین تمرین را 4 دقیقه درروزانجام دهید

.3- تمرین بینایی:

چراغ قوه رابه دستی که می نویسد بدهیدتادرحالی که دستش کشیده وآرنج صاف است آن رابه هر سوحرکت داده وبه آن نگاه کند.

-مرحله سوم:

1-راه رفتن با الگوی تقاطعی:(20 دقیقه)

الف-نخست خودتان به طرز صحیح راه بروید

ب-ازکودک بخواهید راه برودوبه او یاد دهید که باپای چپ یک گام برداشته وبادست راست به آن اشاره کند.

ج- سپس باپای راست گام برداشته وبا دست چپ به آن اشاره کند.

د-ازاوبخواهید که پنجه هایش را به سمت خارج هدایت کند.

س- پاها با هم برخورد نکنند و25 سانتی متر فاصله داشته باشند.

ش- سرعت را به تدریج کم کرده وبه سرعت طبیعی برگردید.

ص- تمرین راباپای برهنه یاجوراب انجام دهید.

تمرین را20 دقیقه دردوره های 10 دقیقه ای برای حداقل 3 هفته ادامه دهید.

2- تمرین شنوایی:

الف-تمرین باچشم بسته:چشم کودک را بسته روی صندلی دروسط اتاق بنشانید سپس درحالی که قدم می زنیددراطرافش،بااوصحبت کنیدتااوبه شمااشاره کندومحلی راکه هستید حدس بزند.

ب-تمرین با چشم باز:حالا درهمان موقعیت باچشمان بازپشت سرش بایستیم وازاوبخواهیم کلماتی راکه می گوییم تکرارکند.

3- تربیت بینایی:

الف-دنبال کردن مسیر نور چراغ قوه با چشم

 ب-دست خودراتانزدیک چشم کودک ببریم وکودک مسیر دست را با چشم خوددنبال کند.

ج-اشیاءاطراف رانام ببریم وکودک آنها رابا چشم ودیدن پیداکند.


4-هماهنگی عمومی:

باکودک درخارج خانه بازیهایی که او راوادار به پریدن ودویدن می کند انجام دهیم .مانند:دویدن،راه رفتن،پریدن،دوچرخه سواری،وبازیهای آزمون فراستیک

5-جهت یابی راست وچپ:

وقتی که کودک با الگوی تقاطعی راه می رود یا می دودبگویید به راست،راست ویا به چپ،چپ طوری رفتار کنید که قصد فریب وگول زدن او راداریداوباید سعی کند هوشیاری خودراحفظ کند.روزانه 10 دقیقه این تمرین را انجام دهید.

- مرحله چهارم:

 • نکته:درزمان انجام تمرینهای این مرحله،گوش کردن به موسیقی،آوازخوانی وزمزمه کردن آهنگ رابرای کودک ممنوع کنید.کلیه فعالیتهایش ازجمله ورزش،ازیک طرف بدنش استفاده کند.
1-فعالیتهای برتری طرفی:

الف)خوردن:ازاوبخواهید که لوازم سفره رامانندقاشق،چنگال،لیوان و...رابادست برترش بگیرد.
ب)آشامیدن:لیوان رابادست برترش بگیرد.

ج) مسواک زدن:مسواک رادردست برترش بگیرد.

د)برداشتن اشیاء

ح)حس لامسه)چشمانش راببندد ویک شئ کوچک مانند کاغذ،سنجاق و...دردست برترش بگذاریدوازاوبپرسید نام شئ چیست.فقط ازطریق لمس کردن بگو.


2-نوشتن:

نوشتن باگچ وخط درشت روی تخته سیاه شروع وبه نوشتن بامدادروی کاغذ ادامه می یابدمدت10 دقیقه روزی4 بار.

3-پرتاب کردن:

وپ پلاستیکی رابا دست راستش گرفته وازبالای شانه به سمت شماپرتاب کند.

4-برتری پا:

الف)برداشتن مهره با انگشت پایی که تصمیم به برترکردنش دارید.
ب)باقراردادن مدادبین انگشت شصت پاوانگشت بعدی ازکودک بخواهیم مطلبی روی کاغذ بنویسد.

5-برتری گوش:

گوش غیر برتر راببندیدونزدیک گوش برتر بنشینیدوبااوصحبت کنیدیاداستان بگوئید.به تدریج صحبتهاآرامترشودتا به شکل نجوا درآید.این تمرین روزی دو بار،هربار5 دقیقه انجام شود.
6-برتری چشم:

الف)برای برترکردن چشم، ازچشمک زدن،نگاه کردن ازروزنه استفاده میکنیم.این تمرین را4 بارهرباریک دقیقه.

ب)پاییدن:کاغذی رابه صورت لوله درست کرده چشم غیر برترراببندیدوباچشم برترازلوله به بیرون نگاه کند.

ج)نشانه گیری:یکx روی یک کاغذ سفید کشیده درانتهای اتاق نصب می کنیم چشم غیربرتر راببندیم تاکودک باچشم برترنشانه رادیده باانگشت سبابه یاتفنگ اسباب بازی به سوی هدف شلیک کند.

د)نگاه کردن ازروزنه:یک سوراخ دروسط کاغذ ایجادکرده کاغذ راازصورت دورنگه داشته ازسوراخ وسط کاغذ به بیرون واشیاءاطراف نگاه می کند.


تمرینات حرکتی

اکثر صاحب نظران از جمله دکترتیریزی اعتقاد دارند که اختلال یعنی اختلال درحرکت و درمان آن هم همان در گیر کردن کودک در حرکت استبه همین دلیل مجموعه تمرینات ذیل معرفی می گردد.


*تمرینات گام:

الف)گام به جلو ب)گام به عقب ج)گام به پهلو د)حرکات گوناگون ر)تقلیدراه رفتن حیوانات

ز)تقلیدحرکت درفضا ف)راه رفتن متقاطع ق)عبورازروی نشانه هاک)بازی قوطی گ)گذشتن ازکنار خطوط ل)عبورازنردبان


*تمرینات زمینی:

الف)حرکت دادن دستها وپاها ب)سینه خیزرفتن ج)خزیدن بامانع


*تمرینات پرتاب کردن وگرفتن:

1-پرتاب به سوی هدف 2-گرفتن 3-بازی باتوپ 4-بازی باتیوپ تایر


*تمرینات هماهنگی چشم ودست:

1-ترسیم

2-کنترل آب

 3-بریدن باقیچی

 4-نمونه سازی

5-بندبستن

 6-بازی وردنه یانورد

 7-بازیهای ابتدایی

 8-تمرینات مداد وکاغذ

 9-آدمک خیمه شب بازی

10-گیره های لباس

11-کپی طرحها

 12-تاکردن کاغذ


*تمرینات روی تخته سیاه:


1-تمرینات نقطه به نقطه

 2-ترسیم دوایر

 3-اشکال هندسی

4-حروف واعداد


*تمرینات حرکات چشم:


1-گام به جلو

 2-گام به عقب

 3-گام زدن کناری

 4-حرکتهای گوناگون

 
*تمرینات حرکتی بزرگ:


1-اسکیت برد

 2-نشستن وبرخاستن

 3-چرخ وپرش

 4-لی لی کردن

 5-تمرینات جستن وپیچ پیچک

 6-گام های سرعت

 7-پرش باجفت

 8-بازیهای هوپ

 9-مهارتهای طناب


*تمرینات تن آگاهی:


1-اشاره به اندامها

 2-آدمک متحرک

 3-بازی بابام می گه

 4-اجزاءفراموش شده

 5-معمای قطعات

 6-نقاشی دراندازه طبیعی

 7-شناخت اندامهای بدن

 8-پانتومیم

 9-پیگیری دستورات

 10-پیچ وتاب حرکات

 11-بیان چهره ای

12-بازی درآب

توصیه های برای برنامه تدریس انفرادی(IEP)


- ایستادن پهلوی کودک،گذاشتن دست روی شانه،برقراری ارتباط چشمی وپرسیدن دائمی سوالات

 مستقیم ازاو


- دستورات اجرایی به کودک ساده ودقیق باشد


- دادن تکالیف درواحدهای کوچک وبعد افزایش آن


- استفاده اززمان سنج برای اجرای تمارین کلاسی و...مثلا5 دقیقه5 تمرین جهت هماهنگی ودقت

 بیشتر


- استفاده ازمکانهای حفاظت شده جهت دوری ازحواسپرتی(مثل کتابخانه ، جلوی میزونزدیک معلم،اطاقک مطالعه همراه بادوری ازاحساس جداسازی جهت تنبیه کودک ،به جهت خودپنداره بسیارپایین)


- ازوسایل اضافی درکلاس ،پوستروتجهیزات غیرضروری دوری شود


- فضای آزاداصلاتوصیه نمی شود


- استفاده ازتشویقهای فراوان مختلف درجهت پیش بردتوانایی کودک بسیار مهم است.زیراکه

درجهت برطرف کردن ضعف خود پنداره گام برمی دارد.


*درمنزل:


- برنامه ریزی یکنواخت روزانه بسیاردقیق همراه بازمان


- درهنگام خواستن اجرای دستوری توسط والدین،بایدبا کودک ارتباط چشمی داشته ،اسم راصدازده تاعوامل حواسپرتی رادرآن لحظه ازیاد ببردوبعد به اودستورات مورد نظرراداد.(خاموش کردن تلویزیون یاجداکردن اوهنگام بازی جهت دادن دستور مورد نظر)
-هیچگاه به کودک نمی گوئیم اتاقت راتمیز کن بلکه این دستور رامرحله به مرحله به او می دهیم مثلا:لباسهایت راجمع کن،اسباب بازی هایت رادرکمد قراربده،رختخوابت رامرتب کن،....)
-نظارت براجرای دستورات وتکالیف باید بطور مداوم صورت بگیرد.
-درهنگامی که عدم دقت وتوجه بابیش فعالی همراه است دارو درمانی نیز باید اجراشود.
شود.


انواع  املا ها ی قابل اجرا در کلاس 

 

         1- املاء تقریری یا خطابه ای .

         2- املاء کارتی ( اول به دانش آموزان یک کارت که روی آن تعدادی واژه نوشته شده را می دهیم تا در مدتی معین به آن نگاه کنند ، بعد از اتمام زمان از آن ها می خواهیم بدون نگاه کردن به کارت آنچه را که در حافظه ی خود به خاطر سپرده اند را بنویسند .)

         3- خواندن یک شعر .

         4- املاء رقابتی .( به صورت گروهی )

         5- املاء پای تخته به صورت تداعی معانی .  ( از یک دانش آموز بخواهید کلمه ای  مثل « درخت » روی تخته بنویسد ، سپس هر کلمه ای را که با دیدن درخت یه یاد می آورد را روی تخته بنویسد . )

         6- کلمه سازی با صدای مختلف و نوشتن یک جمله توسط هر گروه روی تخته ( مثلاً با 3 صدای « ک ، ا ، ر » . )

         7- املاء ترکیبی . ( املا ء از چند درس )

         8- املاء بی صدا . ( لب خوانی )

         9- املاء تصویری . ( با نشان دادن چند تصویر دانش آموزان نام آن ها را بنویسند . )

       10- املاء پرکنی . ( متن با جای خالی )

       11- املاء آینه ای . ( متن آینه ای نوشته شده را دانش آموزان برمی گردانند .)

       12-  املاء شناسی . ( دانش آموزان به صورت گروهی برگه هایی را که در آن متن به صورت ناقص نوشته شده را تصحیح می کنند .)

       13- املاء انگشتی . ( شاگرد پشتی با انگشت روی پشت دانش آموز مقابل می نویسد ، دانش آموز جلویی باید کلمه را تشخیص دهد . )

       14- قصه نویسی از روی غلط های املایی .

       15- پر کردن جاهای خالی با کلمات داده شده .

       16- آموزش املاء با استفاده از کلمات هم خانواده ، مخالف و یا هم معنی .

       17- املاء پای تخته به صورت دو نفره . ( یکی به عنوان مصحّح و دیگری نویسنده ی املاء .)

        18- املاء به شیوه ی بارش مغزی . ( از دانش آموزان می خواهیم به واژه هایی که روی کارت ها نوشته شده خوب دقت کنند ، و برای هر واژه جملاتی را بنویسند

  نحوه قرائت املاء در کلاس

هنگام قرائت املاء باید به نکات زیر توجه شود.

1- از تمام درسهای کتاب فارسی ، اعم از شعر و غیر شعر باید املاء گفته شود ولی مقدار و زمان آن نباید از حد معینی تجاوز کند.

2- آموزگار باید با توجه به هدفهایی که برای گفتن هر متن املا دارد، متن و مقدار آن را از قبل مشخص کند.

3- هر کلمه یا عبارت فقط یک یا دو بار گفته شود و دانش آموزان باید عادت کنند با گوش دادن به صدای آموزگار  مشکل کلی نوشتن کلمه را در ذهن خود پیدا و آن را زیر لب زمزمه کنند و بنویسند.

4- سرعت گفتن املای کلمه با توان نوشتن دانش آموزان متناسب باشد.

5- حرکت کردن آموزگار در هنگام گفتن املاء نباید باعث حواس پرتی دانش آموزان شود.

  چند توصیه:

 

       1- در دانش آموزان انگیزه ی لازم را برای یادگیری املاء ایجاد کنیم .

       2- به مشکلات روانی دانش آموزاهمیت دهیم و اجازه ندهیم هنگام نوشتن املاء به مواردی به جزاملاء فکر کند .

      3- هنگام نوشتن املاء کلیه ی شرایط تاثیر گذاربر نوشتن را در نظر بگیریم . ممکن است بعضی از دانش آموزان دارای نقص شنوایی باشند .

      4-  هدف خود را ازدرس املاء قبلا مشخص کنیم . مثلا : دانش آموزان بعد از گفتن این املاء چه مهارت هایی را باید به دست آورند .

     5-  برای تدریس املاء به اندازه ی کافی وقت در نظر بگیریم . چون بعضی از معلمان به دلیل اینکه وقت کافی در نظر نمی گیرند و یا متن املاء آن ها زیاد است ، سعی می کنند متن املاء را در آخر تند تند بخوانند که برای دانش آموزان ایجاد مشکل می کند .

    6- سعی کنیم برای دانش آموزان شرایطی را فراهم کنیم تا مهارت وهماهنگی بین اعضاء بدنشان را به دست آورند .

       7- قبل از گفتن املاء متن آن را یک بار برای دانش آموزان بخوانیم تا دانش آموزان آمادگی کافی را برای نوشتن املاء به دست بیاورند .

       8- موقع املاء گفتن در کلاس زیاد حرکت نکنیم . چون حواس دانش آموزان پرت می شود .

       9- متن املاء را کاملا رسا بخوانیم و کلمات را به صورت صحیح تلفظ کنیم .

     10- دانش آموزان هنگام نوشتن املاء ، هجی نکنند .

     11- به وجه آموزشی املاء نسبت به وجه آزمونی املاء توجه کنیم .

     12- استفاده از یک روش برای املا ء برای دانش آموزان خسته کننده خواهد بود. تا جایی که بعضی از آن ها نسبت به املاء احساس تنفر خواهد کرد . پس بهتر است شیوه های نوین و جدید گفتن املاء را در کلاس اجرا کنیم .

     13- سعی کنیم بین درس املا و دیگر دروس ارتباط ایجاد کنیم .

 14- هنگام تصحیح متن املاء کلمات درست نوشته شده توسط دانش آموز را در نظر بگیرید . نه کلمات غلط نوشته شده را .

 15- به معیارهای صحیح ارزشیابی مسلط باشیم .

 16- فرم مخصوصی تهیه کنیم تا در یک دوره ی زمانی معین اشتباهات دانش آموزان را با روش های علمی برطرف کنیم .

 17- با شاگردان دارای ضعف و اختلال به صورت انفرادی کار کنیم . و با والدین آن ها تماس داشته باشیم .

  

منابع:

- درمان اختلالات دیکته نویسی نوشته ی دکتر مصطفی تبریزی انتشارات فراوان

 

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم اسفند 1389ساعت 15:22  توسط محمد صدیقی  | 

الگوهاي رشد رفتاري ژان پياژه »

بازي هاي 3 ماهگي تا 6 سالگي

3 ماهگي :

نگاه كردن به دست ها ، بلند كردن سر و سينه هنگامي كه كودك روي زمين دراز كشيده است ، گذاردن اشيا در دهان  ، حفظ تهادل به هنام نشستن روي صندلي .

 

9 ماهگي :

كودك براي مدت قابل توجهي بدون حمايت ديگران مي نشيند ، خود  را براي رسيدن به تخت و صندلي و اسباب بازي هايش مي كشاند ، اشيا را بين شست و انگشت نشانه بلند مي كند ، اسباب بازي هايش را بهم مي زند و كاغذ را مچاله مي كند

 

12 ماهگي :

 كودك به تنهايي مي ايستد ،ق با كمك ديگران چند قدم راه مي رود . آزادانه با سينه خيز رفتن و كشيدن خود به اين سو و آن سو مي رود . نسبت به موسيقي واكنش نشان مي دهد ، اشيا را با چشم تعقيب مي كند ، اشيا را داخل كمد گذاشته و آنها را بر مي دارد

 

18 ماهگي :

كودك به خوبي راه مي رود ، از پله به حالت نشسته يا خزيده پايين مي آيد ، اشيا را روي زمين مي كشد و يا هل مي دهد . صفحات كتاب را دسته دسته ورق مي زند ، اسباب بازي هايش را جا به جا مي كند ، با كتاب هاي تصويري سرگرم مي شود و قلم به دست گرفته و خط مي كشد

 

2 سالگي :

در اين سنين كودك مي دود ، از پله  در حالي كه نرده ها را گرفته بالا مي رود ، صفحات كتاب را يكي يكي ورق مي زند ، مهره هاي سوراخ دار را به نخ مي كشد ، با اسباب بازي هايي مثل : ماشين ، بلوك و يا شن ، بازي مي كند . كاغذ را به طور نامنظم و در هم قيچي مي كند ، برخي از فعاليت هاي خانگي را تقليد مي كند و با سعي زياد مي تواند با بلوك ها خانه بسازد

 

3 سالگي :

كودك در اين مرحله مي دود و در حال دويدن مي تواند به سرعت متوقف شود ، دور بزند و برگرد . سه چرخه سواري مي كند ، تاب بازي مي كند ، مداد را در دستش به خوبي كنترل مي كند و اشكال ساده اي را ترسيم مي كند . برخي از رفتارها را تقليد مي كند . با استفاده از خمير توپ گرد يا چيزي شبيه به سوسيس درست مي كند . دگمه هايش را مي بندد و از چنگال استفاده مي كند .

 

4 سالگي :

در چهار سالگي قادر است در حال ايستاده و يا در حال دويدن بپرد . از پله ها به خوبي بالا و پايين مي رود . توپ را از بالاي سرش پرتاب مي كند . تعادل بسيار خوبي دارد ، با اسباب بازي ، و يا با دوستانش بازي مي كند ، تخيلاتش را بعضا به عمل در مي آورد و اشكال ساده اي را رسم مي كند . او مي تواند در امتداد يك خط راست قيچي مي كند ، برخي لباسهايش را بپوشد  و بيرون بياورد . دستهايش را به تنهليي بشويد ، اسباب بازي ها را سر جايش مرتب كند .

 

5 سالگي :

سه چرخه سواري را سريع و با تسلط انجام مي دهد ، لي لي بازي مي كند ، پشتك مي زند . با بلوك ها ماهرانه ، خانه و گاراژ و ساختمان و امثال آن مي سازد و از مداد به خوبي استفاده مي كند .

 

6 سالگي :

طناب بازي مي كند ، ژيمناستيك ياد مي گيرد ، از ابزارهاي ساده نجاري مثل ميخ و چكش استفاده مي كند و در پوشيدن و درآوردن لباس كاملا مستقل عمل مي كند . نيمه شب براي رفتن به دستشويي از خودش مراقبت مي كند ، از مغازه هاي نزديك خريدهاي ساده مي كند و اگر مدرسه نزديك باشد مي تواند به تنهايي به مدرسه برود . چنانكه ما به نظريه ادراكي – حركتي اهمت بدهيم ، براي پرورش بهره ادراكي كودكان مي توانيم از بازي ها و تمرينات ادراكي – حركتي استفاده كنيم . خوشبختانه بازي ها و تمرينات ادراكي – حركتي متنوع بوده و از آنچنان گستردگي ادراكي – حركتي برخوردارند كه به تنهايي مي توانند چند گزينه از گزينه هاي  فراسيك را در برگيرند و ما مي توانيم  با كمي دقت و توجه به نيازهاي اساسي كودك ، بازي هاي خاصي را براي او تدارك ببينيم .

بهتر است جهت افزايش رغبت كودك به انجام برنامه تقويت تقوا و همزمان با بازي ، تجارب خويشاوندي را تدارك ببينيم تا با استفاده از يادگيري شرطي ، علاقه كودك را به انجام تمرينات افزايش دهيم . ( تبريزي – مصطفي 1375 )

اگر فعاليت هاي لازم با لحني آمرانه و ناخوشايند به كودك ديكته شوند ، انگيزش كودك براي انجام فعاليتها به كاستي خواهد گراييد . تعداد بازي هايي كه مي تواند بستر مناسبي براي رشد ادراكي – بينايي و ادراكي – حركتي باشد ، بسيار زياد است .

 

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هفتم بهمن 1389ساعت 9:18  توسط محمد صدیقی  | 

مراحل درمان و باز پروری دلاکاتو

مرحله یک

1- خزیدن یک طرفه   5  دقیقه(حدود 80بار)

2- الگوی مناسب خوابیدن

3- تمرین شنوایی      8دقیقه

4- تمرین بینایی        8دقیقه(روزی 4بار برای هر چشم یک دقیقه)

جمع                  21دقیقه تمرین در هر روز

 

 

مرحله دوم:

1-چهار دست و پا رفتن با الگوی       30دقیقه

2- تمرین شنوایی(گفتار)                   4دقیقه

3- تمرین شنوایی(خواندن)             15دقیقه

4- تمرین بینایی                                  4دقیقه

 

انجام دهید کل زمان برای انجام این تمرین در هر روز 8 دقیقه می باشد .

 

مرحله سوم:

1- راه رفتن با الگوی تقاطعی      20دقیقه

2- تمرین شنوایی                           8دقیقه

3-هماهنگی  عمومی بدن         30دقیقه

4- تربیت بینایی                           8دقیقه

5- جهت یابی، راست- چپ         10دقیقه در روز

این تمرین را روزی 20 دقیقه در دوره های 10 دقیقه ای برای حداقل سه هفته ادامه دهید .

 

مرحله چهارم :

غلبه طرفی:

برتری دست:خوردن- نوشیدن- مسواک زدن-برداشتن اشیا و تشخیص حس لامسه-پرتاب کردن

 

2- برتری چشم   :چشمک زدن -پاییدن- نگاه دو چشمی برای فاصله دور- نگاه کردن با دوربی

  3- برتری گوش :

هدفون یک گوشی-تشخیص صداهای پایین با گوش

 

  4- برتری پا :شوت زدن- لی لی - خط خطی کردن زمین با پا و انگشتان پا-

 

* مدت مرحله چهارم:نباید کمتر از 6هفته و بیشتر از 10هفته باشد.

 

هماهنگی عمومی:دویدن، پریدن،دوچرخه سواری و ...

تهیه و تنظیم:محمد صدیقی، مرکز اخلاص

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هفتم بهمن 1389ساعت 9:11  توسط محمد صدیقی  | 

 

هدف اصلی در ارزشیابی توصیفی بهبود شرایط یادگیری دانش آموزان با از بین بردن اضطراب های نامطلوب ناشی از برگزاری امتحانات و بازخوردهای عددی است ...آموزش و پرورش رسمی در ایران با قدمتی بیش از یک قرن در ادوار مختلف به دنبال تحول و دگرگونی بوده لکن به دلیل کم توجهی به مبانی ارزشی ویژگی های فرهنگی و نیازهای اجتماعی در این زمینه کمتر توفیق داشته است

 آموزش و پرورش رسمی در ایران با قدمتی بیش از یک قرن در ادوار مختلف به دنبال تحول و دگرگونی بوده لکن به دلیل کم توجهی به مبانی ارزشی ویژگی های فرهنگی و نیازهای اجتماعی در این زمینه کمتر توفیق داشته است . با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و جاری شدن ارزش های اسلامی در ارکان حکومت تغییرات گسترده ای در بنیادهای نظری اهداف محتوی روش ها و دیگر اجزای نظام آموزشی آغاز شد اما به دلیل حاکمیت دیدگاههای گذشته و عادت شدن روش ها آنگونه که بایسته نظام جمهوری اسلامی است این تغییرات نهادینه نشده و ضرورت آن همچنان به قوت خود باقی است .

رهبر معظم انقلاب با نگاه عمیق همه جانبه و پایدار نسبت به رسالت آموزش و پرورش در نظام اسلامی بر ناکافی بودن تغییرات در نظام آموزشی تاکید کرده و بر لزوم استمرار آن به صورت دقیق تر و عمیق تر امر فرموده اند. در جهت پاسخگویی به فرامین رهبری معاونت آموزش و نوآوری به دنبال ایجاد تغییر در عناصر مختلف نظام آموزشی ازجمله سیستم ارزشیابی تحصیلی برآمده است . سیستم ارزشیابی جدید (توصیفی ) مرحله مطالعاتی و آزمایشی خود را در سال های گذشته (۱۳۸۱ الی ۱۳۸۶ ) طی کرده و از سال تحصیلی ۸۸ ـ۸۷ وارد مرحله جدیدی شده که بدون هماهنگی و همراهی آموزگاران مدیران دانش آموزان و والدین گرامی به موفقیت نخواهد رسید. ارزشیابی توصیفی در صدد است با تغییر در دیدگاه ها نگرش ها و روش های دست اندرکاران نظام آموزشی و خانواده ها محیط پربار بانشاط و جذابی را برای کودکان فراهم نماید. مجموعه حاضر برای آشنایی کلی والدین گرامی تنظیم شده و امید است بتواند به بخشی از سوال های این عزیزان پاسخ دهد.

یکی از مهمترین دغدغه های والدین در امر تعلیم و تربیت فرزندان موفقیت آنان در امور تحصیلی است . نظام آموزش و پرورش با درک این دغدغه ارزشمند خود را ملزم می داند تا حداکثر تلاش خود را برای فراهم آوردن شرایط مناسب یادگیری و رشد و بالندگی فرزندان ایران عزیز اسلامی فراهم نماید.

آیا تاکنون از خود پرسیده ایم که انتظارمان از مدرسه چیست

به این سوال مهم هر کسی پاسخی می دهد. عده ای اعتقاد دارند مدرسه باید علوم مختلف را به دانش آموزان آموزش دهد. عده ای دیگر به آموزش مهارت های زندگی گروهی نیز بر رشد ارزش ها و ویژگی های اخلاقی و... تاکید می نمایند. پاسخ هیچ گروهی نادرست نیست . اما کامل هم نیست مدرسه وظیفه دارد فرصت های مناسبی برای تعلیم و تربیت اسلامی به معنای واقعی فراهم نماید و نباید هیچیک از موارد فوق مورد کم توجهی قرار گیرد.

کودکان باید مهارت های پایه و اساسی را با جذاب ترین روش ها در محیط آرام و دلنشین بیاموزند و با مشارکت فعال و موثر در این فرایند آماده زندگی در جامعه فردا شوند . دوره ابتدایی در نظام آموزشی ایران دانش آموزان گروه سنی ۱۰ ـ۶ ساله را دربرمی گیرد و این دوره به دلیل ویژگی ها و شرایط سنی کودکان از اهمیت و حساسیت بیشتری نسبت به دوره های تحصیلی دیگر برخوردار است زیرا :

کودکان در این دوره بیشترین آمادگی را برای یادگیری دارند.

انگیزه و علاقه کودکان به آموختن با توجه به گرایش فطری آنها به جستجوگری و پرسشگری و کسب شناخت بالاست .

دوره ای است که شخصیت دانش آموزان شکل می گیرد و آینده آنها را تحت تاثیر قرار می دهد.

در این دوره کودکان هنوز قالب شخصیتی پیدا نکرده اند و شرایط لازم را برای کسب تجارب ارزشمند دارند.

تصورات دانش آموزان نسبت به معلم کتاب مدرسه آموختن و... شکل می گیرد.

تغییرات در این دوره بیشتر در ابعاد کیفی انجام می شود و امکان سنجش آنها به صورت کمی و دقیق وجود ندارد.

آیا به نظر شما با وجود ویژگی های دوره ابتدایی و انتظاراتی که از مدرسه می رود با روش های محدودی که در حال حاضر برای شناخت کودکان و کسب اطلاعات لازم استفاده می شود. می توان به یادگیری درونی و فعال امیدوار بود قطعا پاسخ شما به این سوال منفی است . لذا برای رسیدن به اطلاعات کامل هستند. معتبر و دقیق درخصوص دانش آموزان به ویژه در یادگیری های آنان نیازمند ایجاد تغییر در روش های سنجش و ارزشیابی هستیم .

ارزشیابی تحصیلی چیست

همه ما با امتحان آشنا هستیم وقتی دانش آموز بودیم مکرر در امتحان شرکت کرده ایم اما آیا براستی خود امتحان هدف است یا امتحان وسیله ای است برای تشخیص ویژگی ها توانمندی ها تغییرها تفاوت ها پیشرفت ها موفقیت ها و... و آیا باز صرفا تشخیص مواردی که ذکر شدند هدف هستند یا انتخاب برترین ها توانمندترین ها کمک به رفع نیازها پاسخگویی به احتیاجات ارایه رهنمودها توجه به تفاوت ها و در آموزش و پرورش کمک به رشد تعالی و پیشرفت از طریق یادگیری آیا امتحاناتی که در حال حاضر وجود دارد خود به هدف تبدیل نشده اند آیا این امتحانات اطلاعات لازم در ابعاد مختلف را به ما می دهند و آیا این اطلاعات در زمینه های مورد نیاز برای تصمیم گیری جامع و معتبر هستند اینجا نیز پاسخ ها می تواند متفاوت باشد. اما هیچیک از ما نمی توانیم مشکلاتی را که اینگونه امتحانات داشته و دارند را انکار کنیم . آیا چاره کار در این است که امتحان را حذف کنیم یا باید نگاه خودمان و روش های برگزاری امتحان و استفاده ای که از نتایج آن می شود را تغییر دهیم بله درست است ما برای اینکه به دانش آموز کمک کنیم تا بهتر یاد بگیرد و از یادگیری لذت ببرد و آن را در زندگی به کار گیرد نیازمند شناخت او هستیم بنابراین به روش هایی نیاز داریم که بتوانند این شناخت را فراهم نمایند. ارزشیابی تحصیلی این کار را انجام می دهد. یعنی معلم با استفاده از امتحان گرفتن تکلیف دادن کار عملی خواستن پرسش کردن و... اطلاعات لازم را بگیرد و بر اساس آن وظیفه خود را که همان فراهم کردن زمینه رشد پیشرفت و تعالی در ابعاد مختلف است انجام دهد. بنابراین امتحان یکی از روش هایی است که معلم انجام می دهد تا دانش آموز را بشناسد و البته نباید تنها روش جمع آوری اطلاعات باشد. روشهای دیگری نیز باید توسط معلم برای شناخت همه جانبه دانش آموزان انجام گیرد که به آنها سنجش و ارزشیابی می گویند.

چرا ارزشیابی تحصیلی دوره ابتدایی باید تغییر کند

شاید این سوال مهمترین سوال برای والدین گرامی باشد. چه مشکلاتی در روش های فعلی وجود دارد وقتی به اهداف و انتظارات خودمان از مدرسه و آموزش و پرورش دقیق تر شویم متوجه خواهیم شد برای ایجاد این انتظارات و در فرزندانمان به نگرشی نو روش ها و افراد جدید نیاز داریم در حالیکه اشکالات نظام نمره ای در دوره ابتدایی عبارتند از :

۱) دانش آموزان را با اضطراب و نگرانی روبه رو می کند و محیط مدرسه را از نظر روانی و عاطفی تهدید می کند ۲ ) بیشتر به اطلاعات و دانش جزیی و حفظیات توجه می شود تا درک و فهم و یادگیری های عمیق .

۳ ) کودکان را به رقابت های نابرابر و ناسالم می کشاند و نظام برنده و بازنده را ترویج می کند .

۴ ) گرفتن نمره بالا و یا قبولی به جای یادگرفتن و به دست آوردن تجارب مفید تبدیل می شود .

۵ ) به آنچه که دانش آموزان خارج از کلاس و یا مدرسه کسب می کنند کم توجه است .

۶ ) به دانش آموزان القا می کند فقط مطالبی را مطالعه کنند که در امتحان به آنها توجه می شود .

۷ ) باعث نگرانی کاذب در اولیا می شود .

۸ ) شناخت مناسبی از وضعیت تحصیلی و تربیتی دانش آموزان ارائه نمی دهد .

مشکلات فوق و سایر مشکلاتی که در این مجموعه امکان طرح آنها وجود ندارد لزوم تغییر در روش های ارزشیابی تحصیلی دوره ابتدایی را ضروری و اجتناب ناپذیر کرده است . این تغییرات در قالب طرحی تحت عنوان « ارزشیابی توصیفی » ارایه گردیده است تا بخشی از این نگرانی ها را برطرف نماید.

ارزشیابی توصیفی چیست

ارزشیابی توصیفی شکلی از ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی است که در آن معلم با مشارکت فعال و دانش آموز و اولیای ایشان بااستفاده از ابزارهای مختلف به جمع آوری اطلاعات در زمینه تلاش ها پیشرفت ها و موفقیت های دانش آموزان می پردازد و با طبقه بندی تحلیل و تفسیر اطلاعات به آنها کمک می کند تا بهتر یاد بگیرند و مشکلات یادگیری خود را به کمک اولیا و معلمان برطرف کنند.

هدف اصلی در ارزشیابی توصیفی بهبود شرایط یادگیری دانش آموزان با از بین بردن اضطراب های نامطلوب ناشی از برگزاری امتحانات و بازخوردهای عددی است .

ویژگی های ارزشیابی توصیفی

۱ ) در ارزشیابی توصیفی به جای دادن نمره به دانش آموز از عبارت های کیفی مثل تلاش خوبی داشته ای با تلاش به موفقیت رسیده ای برای موفقیت باید بیشتر تلاش کنی با انجام تمرین بیشتر مشکل شما برطرف می شود و... استفاده می شود.

۲ ) ارزشیابی توصیفی به زمان خاص محدود نمی شود این ارزشیابی در محیط های یادگیری فعالیت های خارج از کلاس و محیط زندگی نیز جریان دارد.

۳ ) تلاش و رشد کودکان همانند موفقیت آنان ارزشمند است و فقط به موفقیت ها امتیاز داده نمی شود بلکه تلاش و پیشرفت نیز امتیاز دارد.

۴ ) همانگونه که یادگیری دانش آموزان در حوزه های مختلف و سطوح متفاوت است سنجش و ارزشیابی آن نیز باید بااستفاده از ابزارهایی باشد که بتواند این یادگیری ها را بسنجد. پوشه کار آزمون ها مشاهدات ازجمله ابزارهایی است که در ارزشیابی توصیفی مورد استفاده قرار می گیرد.

۵ ) در ارزشیابی توصیفی اصل بر ارتقا دانش آموزان بر پایه های بالاتر است مگر در موارد بسیار نادر و زمانی که دانش آموزان به دلایل خاصی به اهداف مدنظر نرسیده باشند.

۶ ) کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسی عملکرد اجتماعی و عاطفی و جسمانی ـ فیزیکی را منعکس می نماید .

ارزشیابی توصیفی یا ویژگی های فوق راهکارهایی را برای برطرف کردن بخشی از مشکلات فراروی ارزشیابی تحصیلی ارائه داده است که در ادامه به آنها اشاره می شود.

● برتری ها یا ویژگی های ارزشیابی توصیفی نسبت به روش کمی

الف ) مهمترین هدف ارزشیابی توصیفی ایجاد تغییر در دیدگاه ها و نگرش های مسئولان مدیران آموزگاران و والدین نسبت به ارزشیابی تحصیلی است . زیرا اصلی ترین عامل کارآمدی پایین روش های فعلی نگاه نادرست به هدف های مستتر در هر یک از روشهاست که منجر به استفاده نادرست از آنها می شود. به عنوان مثال آزمون و آزمودن اگر با هدف شناخت تغییرات حاصل از یادگیری که بیانگر تلاش ها و فعالیت های معلم دانش آموزان و والدین گرامی است به کار رود و از نتایج آن ;

۱ -) برای کمک به دانش آموزان در جهت تلاش بیشتر و فعالیت دقیق تر

۲- ) توسط معلم و والدین در جهت برنامه ریزی مناسب تر استفاده شود این عمل نه تنها ناپسند نیست بلکه عین صواب است .

ب ) - راهکار دیگری که پیش بینی شده جایگزینی بازخوردهای کیفی و توصیفی به جای بازخوردهای نمره ای است . نمره برای دانش آموز بیشتر به عنوان علامتی است که برخی از رفتارهای خوشایند و یا ناخوشایند دوستان معلمان اولیا و دیگران را به دنبال دارد. اما کمتر وسیله ای برای شناخت نقاط قوت ضعف توانمندی ها و محدودیت ها به کار گرفته می شود. اما بازخوردهای کیفی به دانش آموزان انگیزه و تلاش بیشتر در یک فضا و شرایط آرام و برای معلم توجه دقیق بر ابعاد یادگیری دانش آموزان و برای اولیا آگاهی از وضعیت تحصیلی و وظیفه و مسوولیتی که در قبال آن دارند می دهد. نباید حذف نمره را از بازخوردهایی که به دانش آموز داده می شود با حذف ارزشیابی یکسان تلقی کرد. ارزشیابی به صورت دقیق تر کامل تر با ابزارهای مناسب تر با هدف یاری به دانش آموز و اولیا آنان در طول سال تحصیلی انجام می شود; اما نتیجه با کلمه عبارت جمله و... اعلام می گردد.

اگر یادتان باشد گفته شد ازجمله مشکلات ارزشیابی فعلی کم توجهی به تمامی آموخته ها و یادگیری های دانش آموزان مثلا در زمینه علاقه انگیزه احساسات نگرش ها توانایی ها مهارت ها کارهای عملی و.. است . مواردی که به جرات می توان گفت هدف اصلی و اساسی دوره ابتدایی رشد و شکوفایی آنهاست که در ارزشیابی توصیفی برای هر یک از آنان ابزار و روش مناسب پیش بینی شده است . مثلا برای سنجیدن عمل و رفتار دانش آموزان در جمع و گروه روش مشاهده و ابزاری تحت عنوان سیاهه رفتار در نظر گرفته شده است . بنابراین معلم گرامی ضمن توجه به این بعد یعنی بعد اجتماعی آن را با روش و ابزار درست ارزشیابی می کند و اطلاعات حاصله را بررسی تجزیه و تحلیل کرده و از نتایج آن برای تصمیم گیری درخصوص تنظیم برنامه آموزشی خود و اطلاع به والدین برای فراهم کردن زمینه تلاش و فعالیت بیشتر همراه با انگیزه لازم به کار می برد.

ج ) باتوجه به اینکه در حال حاضر در روش کمی برگزاری امتحانات در زمانی غیر از زمان آموزش و یادگیری انجام می شود فاصله زمانی بین آموزش و ارزشیابی و امتحان آن را به یک موضوع اضطراب آور و نگران کننده تبدیل کرده است . از طرف دیگر براساس نتایج یک یا چند امتحان در مورد آینده دانش آموز تصمیم گیری می شود و این امر باعث شده هم والدین و هم دانش آموزان و حتی معلمان دچار ترس و اضطراب شوند. برای رفع این مشکل در ارزشیابی توصیفی امتحان و آموزش به شکل مستقل و در زمان خاص وجود ندارد. بلکه در زمانی که معلم و دانش آموز در حال فعالیت های یاددهی ـ یادگیری هستند. آزمون های مورد نظر اجرا شده و همزمانی ارزشیابی و آموزش و یادگیری ضمن حذف اضطراب ناشی از حضور در جلسات امتحانی آن را به مرحله ای از یادگیری و جز فرایند یادگیری تبدیل می کند.

د ـ مشارکت و همکاری در هر کاری علاقه و تعهد افراد را به آن کار افزایش می دهد. از آنجایی که ارزشیابی تحصیلی در طرح ارزشیابی توصیفی یک فرصت یادگیری تلقی می شود و برای یادگیری و بهبود شرایط آن انجام می گیرد مشارکت دانش آموز و والدین در این موضوع در کنار معلم بسیار ارزشمند و حیاتی است . زیرا دانش آموز با بررسی روند تلاش خود از همان ابتدا مدیریت فرآیندهای یادگیری خود را بتدریج برعهده می گیرد و والدین نیز با مشارکت در امر ارزشیابی فرزندشان ضمن احساس وظیفه بیشتر برنامه ریزی های آگاهانه تری برای بهبود وضعیت تحصیلی آنها انجام می دهند.

هـ ) و بالاخره در ارزشیابی توصیفی تمام تلاش معلم والدین و خود دانش آموز در طول سال صرف فرایند « ارزشیابی از وضعیت یادگیری ـ تلاش برای یادگیری بهتر ـ ارزشیابی شناخت بیشتر و دقیق تر ـ تلاش برای یادگیری بهتر » می شود و دانش آموزان فرصت جبران کاستی های احتمالی را دارند و این ضعف ها کاستی های احتمالی متراکم نشده و تا پایان نوبت اول یا سال حفظ نمی شوند بلکه هر زمان که شناسایی شوند تدبیر شده و یا مشارکت معلم دانش آموز و والدین برطرف می گردد. فلذا در این طرح اصل بر ارتقا دانش آموز به پایه بالاتر است و فقط معدود دانش آموزانی که مشکل جدی در یادگیری و... دارند بنابر اصل هر دانش آموزی با توجه به تفاوت های فردی به زمان متفاوتی برای یادگیری نیاز دارند تکرار پایه می نمایند.

وظایف دانش آموزان در ارزشیابی توصیفی

مشارکت دانش آموزان در ارزشیابی تحصیلی و آگاهی از پیشرفت کار و تلاش برای آنها جذاب و انگیزشی است . خود ارزیابی براساس مشاهده عملکرد در فعالیت های ثبت شده به ویژه پوشه کار به دانش آموز فرصت گرانبهایی را می دهد تا آگاهانه تر تلاش و کوشش نماید. به برخی از وظایف و مسئولیت های دانش آموزان نیز در اجرای ارزشیابی توصیفی اشاره می شود.

۱ -) همکاری با معلم در تشکیل پوشه کار (در این پوشه نمونه هایی از کارهای دانش آموزان قرار داده می شود تا با مراجعه به آن از میزان تلاش پیشرفت و موفقیت های خود آگاه شوند

۲ -) انجام تکالیفی که معلم در کلاس و یا خارج از کلاس متناسب با اهداف درس و توانایی دانش آموزان تعیین می کند .

۳- )تلاش برای جبران ضعف های احتمالی با همکاری والدین .

۴- ) ابراز توانمندی ها مهارت ها و عملکرد خود در موقعیت هایی که معلم برای او در نظر می گیرد .

۵ -) حفظ و نگهداری پوشه کار .

وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی

ارتباط نزدیک مداوم و مستمر دانش آموز با والدین و تمایل و علاقه وافر پدران و مادران در کمک به فرزندان خود در امور تحصیلی و تربیتی همچنین ضرورت هماهنگی و همکاری بین معلم و والدین به ویژه در ارزشیابی توصیفی نقش و جایگاه آنها را در این موضوع ممتاز کرده است . به برخی از مهمترین وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی اشاره می شود :

۱ )حضور منظم مستمر و فعال در مدرسه برای آگاهی از وضعیت تحصیلی فرزندشان

۲ ) ارایه اطلاعات مربوط به فعالیت های دانش آموز در منزل به معلم .

۳ )کمک به دانش آموز در انجام وظایف و تکالیف خارج از کلاس و مدرسه و راهنمایی و هدایت آن .

۴ ) کمک به معلم در تولید پوشه کار و حفظ و نگهداری آن .

۵ اجرای پیشنهادهای معلم درخصوص فرزند خود متناسب با شرایط و ظرفیت های خانواده .

۶ ) ارزشیابی از عملکرد فرزند در منزل با روش های توصیفی و ارایه نتیجه به معلم در مدرسه .

۷ ) مطالعه جزوات بروشورها و مشاهده فیلم ها و یا نرم افزارها درخصوص طرح .

۸ ) شرکت در برنامه ها و جلسات توجیهی که برای این منظور برگزار می شود .

وظایف معلم در ارزشیابی توصیفی

ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی دانش آموزان از وظایف مهم آموزگاران و معلمان است . با انجام این وظیفه ضمن شناسایی و بررسی موقعیت و وضعیت یادگیری دانش آموزان و موانع احتمالی موجود در مسیر یادگیری آنها برای کمک به دانش آموزان در فعالیت بیشتر برای یادگیری دروس بروز احساسات اصلاح و تقویت بینش ها مهارت ها و... تلاش می شود. به کمک ارزشیابی معلم دانش آموز را می شناسد و به او کمک می کند تا یاد بگیرد و تلاش کند تا بهتر یاد بگیرد. (و یا تلاش کند یاد بگیرد که چگونه بهتر یاد بگیرد

برخی از مهمترین وظایف معلم در ارزشیابی توصیفی عبارت است از :

۱ ) تهیه و تدوین نقشه ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی متناسب با اهداف و انتظارات .

۲ ) تهیه و تنظیم ابزارهای مناسب برای سنجش و ارزشیابی مثل آزمون پوشه کار ثبت مشاهدات و ...

۳ ) ارزشیابی دانش آموزان در زمان انجام فعالیت های یادگیری و ارائه نتیجه (ارائه بازخورد) به آنها برای آگاهی از وضعیت تلاش و پیشرفت خود.

۴ ) ثبت و نگهداری اطلاعات جمع آوری شده به وسیله ابزارهای مختلف و تجزیه و تحلیل آنها به منظور ارائه راهنمایی لازم به اولیا و دانش آموزان .

۵ ) تعیین تکالیف مناسب با رعایت شرایط و ویژگی های سنی و روحی بررسی آنها به منظور شناسایی میزان تلاش پیشرفت و موفقیت دانش آموزان .

۶) برگزاری آزمون های مورد نیاز با رعایت این نکته که آزمون فقط برای جمع آوری اطلاعات است و جدای از فرایند یاددهی ـ یادگیری دیده نشود بدور از هرگونه شرایط اضطراب آور و نگران کننده باشد و از نتیجه آن فقط برای رفع موانع یادگیری و کمک به دانش آموز استفاده شود.

۷) تنظیم گزارش های مناسب برای والدین و ارائه آن به صورت حضوری یا مکتوب حداقل هر ۲ ماه یکبار .

۸ ) تنظیم گزارش پیشرفت تحصیلی (کارنامه ) در هر نوبت و ارائه اطلاعات دقیق در زمینه فعالیت و کوشش دانش آموزان برای والدین .

۹ ) تصمیم گیری در مورد ارتقا یا تکرار پایه در صورت عدم کسب شرایط لازم (باتوجه به تمام تلاش هایی که معلم والدین و دانش آموز انجام داده اند)

تمام این کارها برای این است که :

فرزندان گرامی این آینده سازان عزیز با کمال آرامش و با برخورداری از شرایط و فرصت های مناسب با اشتیاق فراوان و امید به آینده در سایه قوانین مترقی نظام مقدس جمهوری اسلامی در خصوص حقوق کودک و وظایف و کارکردهای آموزش و پرورش بتواند لذت آموختن را به همراه تعمیق آن معارف بچشند و آمادگی خود را برای موفقیت در مراحل مختلف زندگی رشد دهند.

« نظام نمره محوری فعلی دانش آموزان را با اضطراب و نگرانی روبرو و محیط مدرسه را از نظر روانی و عاطفی تهدید می کند زیرا کودکان را به رقابتی نابرابر و ناسالم می کشاند که گرفتن نمره بالا و یا قبولی به جای یادگرفتن و کسب تجربه های مفید آموزش می نشیند

در ارزشیابی توصیفی به جای دادن نمره به دانش آموز از عبارت های کیفی مثل « تلاش خوبی داشته ای » « با تلاش به موفقیت رسیده ای » « برای موفقیت باید بیشتر تلاش کنی » « با انجام تمرین بیشتر مشکل شما برطرف می شود » و... استفاده می شود

در نظام ارزشیابی توصیفی کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسی که می تواند شامل مردودی هم شود عملکرد اجتماعی و عاطفی و جسمانی ـ فیزیکی دانش آموز را منعکس می نماید

مشارکت دانش آموز در ارزشیابی تحصیلی و آگاهی از پیشرفت کار و تلاش برای آنها جذاب و انگیزشی است.»

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و ششم دی 1389ساعت 17:38  توسط محمد صدیقی  | 

ارزشیابی تحصیلی چیست

همه ما با امتحان آشنا هستیم وقتی دانش آموز بودیم مکرر در امتحان شرکت کرده ایم اما آیا براستی خود امتحان هدف است یا امتحان وسیله ای است برای تشخیص ویژگی ها توانمندی ها تغییرها تفاوت ها پیشرفت ها موفقیت ها و... و آیا باز صرفا تشخیص مواردی که ذکر شدند هدف هستند یا انتخاب برترین ها توانمندترین ها کمک به رفع نیازها پاسخگویی به احتیاجات ارایه رهنمودها توجه به تفاوت ها و در آموزش و پرورش کمک به رشد تعالی و پیشرفت از طریق یادگیری آیا امتحاناتی که در حال حاضر وجود دارد خود به هدف تبدیل نشده اند آیا این امتحانات اطلاعات لازم در ابعاد مختلف را به ما می دهند و آیا این اطلاعات در زمینه های مورد نیاز برای تصمیم گیری جامع و معتبر هستند اینجا نیز پاسخ ها می تواند متفاوت باشد. اما هیچیک از ما نمی توانیم مشکلاتی را که اینگونه امتحانات داشته و دارند را انکار کنیم . آیا چاره کار در این است که امتحان را حذف کنیم یا باید نگاه خودمان و روش های برگزاری امتحان و استفاده ای که از نتایج آن می شود را تغییر دهیم بله درست است ما برای اینکه به دانش آموز کمک کنیم تا بهتر یاد بگیرد و از یادگیری لذت ببرد و آن را در زندگی به کار گیرد نیازمند شناخت او هستیم بنابراین به روش هایی نیاز داریم که بتوانند این شناخت را فراهم نمایند. ارزشیابی تحصیلی این کار را انجام می دهد. یعنی معلم با استفاده از امتحان گرفتن تکلیف دادن کار عملی خواستن پرسش کردن و... اطلاعات لازم را بگیرد و بر اساس آن وظیفه خود را که همان فراهم کردن زمینه رشد پیشرفت و تعالی در ابعاد مختلف است انجام دهد. بنابراین امتحان یکی از روش هایی است که معلم انجام می دهد تا دانش آموز را بشناسد و البته نباید تنها روش جمع آوری اطلاعات باشد. روشهای دیگری نیز باید توسط معلم برای شناخت همه جانبه دانش آموزان انجام گیرد که به آنها سنجش و ارزشیابی می گویند.

چرا ارزشیابی تحصیلی دوره ابتدایی باید تغییر کند

شاید این سوال مهمترین سوال برای والدین گرامی باشد. چه مشکلاتی در روش های فعلی وجود دارد وقتی به اهداف و انتظارات خودمان از مدرسه و آموزش و پرورش دقیق تر شویم متوجه خواهیم شد برای ایجاد این انتظارات و در فرزندانمان به نگرشی نو روش ها و افراد جدید نیاز داریم در حالیکه اشکالات نظام نمره ای در دوره ابتدایی عبارتند از :

۱) دانش آموزان را با اضطراب و نگرانی روبه رو می کند و محیط مدرسه را از نظر روانی و عاطفی تهدید می کند ۲ ) بیشتر به اطلاعات و دانش جزیی و حفظیات توجه می شود تا درک و فهم و یادگیری های عمیق .

۳ ) کودکان را به رقابت های نابرابر و ناسالم می کشاند و نظام برنده و بازنده را ترویج می کند .

۴ ) گرفتن نمره بالا و یا قبولی به جای یادگرفتن و به دست آوردن تجارب مفید تبدیل می شود .

۵ ) به آنچه که دانش آموزان خارج از کلاس و یا مدرسه کسب می کنند کم توجه است .

۶ ) به دانش آموزان القا می کند فقط مطالبی را مطالعه کنند که در امتحان به آنها توجه می شود .

۷ ) باعث نگرانی کاذب در اولیا می شود .

۸ ) شناخت مناسبی از وضعیت تحصیلی و تربیتی دانش آموزان ارائه نمی دهد .

مشکلات فوق و سایر مشکلاتی که در این مجموعه امکان طرح آنها وجود ندارد لزوم تغییر در روش های ارزشیابی تحصیلی دوره ابتدایی را ضروری و اجتناب ناپذیر کرده است . این تغییرات در قالب طرحی تحت عنوان « ارزشیابی توصیفی » ارایه گردیده است تا بخشی از این نگرانی ها را برطرف نماید.

ارزشیابی توصیفی چیست

ارزشیابی توصیفی شکلی از ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی است که در آن معلم با مشارکت فعال و دانش آموز و اولیای ایشان بااستفاده از ابزارهای مختلف به جمع آوری اطلاعات در زمینه تلاش ها پیشرفت ها و موفقیت های دانش آموزان می پردازد و با طبقه بندی تحلیل و تفسیر اطلاعات به آنها کمک می کند تا بهتر یاد بگیرند و مشکلات یادگیری خود را به کمک اولیا و معلمان برطرف کنند.

هدف اصلی در ارزشیابی توصیفی بهبود شرایط یادگیری دانش آموزان با از بین بردن اضطراب های نامطلوب ناشی از برگزاری امتحانات و بازخوردهای عددی است .

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و ششم دی 1389ساعت 17:38  توسط محمد صدیقی  | 

ویژگی های ارزشیابی توصیفی

۱ ) در ارزشیابی توصیفی به جای دادن نمره به دانش آموز از عبارت های کیفی مثل تلاش خوبی داشته ای با تلاش به موفقیت رسیده ای برای موفقیت باید بیشتر تلاش کنی با انجام تمرین بیشتر مشکل شما برطرف می شود و... استفاده می شود.

۲ ) ارزشیابی توصیفی به زمان خاص محدود نمی شود این ارزشیابی در محیط های یادگیری فعالیت های خارج از کلاس و محیط زندگی نیز جریان دارد.

۳ ) تلاش و رشد کودکان همانند موفقیت آنان ارزشمند است و فقط به موفقیت ها امتیاز داده نمی شود بلکه تلاش و پیشرفت نیز امتیاز دارد.

۴ ) همانگونه که یادگیری دانش آموزان در حوزه های مختلف و سطوح متفاوت است سنجش و ارزشیابی آن نیز باید بااستفاده از ابزارهایی باشد که بتواند این یادگیری ها را بسنجد. پوشه کار آزمون ها مشاهدات ازجمله ابزارهایی است که در ارزشیابی توصیفی مورد استفاده قرار می گیرد.

۵ ) در ارزشیابی توصیفی اصل بر ارتقا دانش آموزان بر پایه های بالاتر است مگر در موارد بسیار نادر و زمانی که دانش آموزان به دلایل خاصی به اهداف مدنظر نرسیده باشند.

۶ ) کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسی عملکرد اجتماعی و عاطفی و جسمانی ـ فیزیکی را منعکس می نماید .

ارزشیابی توصیفی یا ویژگی های فوق راهکارهایی را برای برطرف کردن بخشی از مشکلات فراروی ارزشیابی تحصیلی ارائه داده است که در ادامه به آنها اشاره می شود.

● برتری ها یا ویژگی های ارزشیابی توصیفی نسبت به روش کمی

الف ) مهمترین هدف ارزشیابی توصیفی ایجاد تغییر در دیدگاه ها و نگرش های مسئولان مدیران آموزگاران و والدین نسبت به ارزشیابی تحصیلی است . زیرا اصلی ترین عامل کارآمدی پایین روش های فعلی نگاه نادرست به هدف های مستتر در هر یک از روشهاست که منجر به استفاده نادرست از آنها می شود. به عنوان مثال آزمون و آزمودن اگر با هدف شناخت تغییرات حاصل از یادگیری که بیانگر تلاش ها و فعالیت های معلم دانش آموزان و والدین گرامی است به کار رود و از نتایج آن ;

۱ -) برای کمک به دانش آموزان در جهت تلاش بیشتر و فعالیت دقیق تر

۲- ) توسط معلم و والدین در جهت برنامه ریزی مناسب تر استفاده شود این عمل نه تنها ناپسند نیست بلکه عین صواب است .

ب ) - راهکار دیگری که پیش بینی شده جایگزینی بازخوردهای کیفی و توصیفی به جای بازخوردهای نمره ای است . نمره برای دانش آموز بیشتر به عنوان علامتی است که برخی از رفتارهای خوشایند و یا ناخوشایند دوستان معلمان اولیا و دیگران را به دنبال دارد. اما کمتر وسیله ای برای شناخت نقاط قوت ضعف توانمندی ها و محدودیت ها به کار گرفته می شود. اما بازخوردهای کیفی به دانش آموزان انگیزه و تلاش بیشتر در یک فضا و شرایط آرام و برای معلم توجه دقیق بر ابعاد یادگیری دانش آموزان و برای اولیا آگاهی از وضعیت تحصیلی و وظیفه و مسوولیتی که در قبال آن دارند می دهد. نباید حذف نمره را از بازخوردهایی که به دانش آموز داده می شود با حذف ارزشیابی یکسان تلقی کرد. ارزشیابی به صورت دقیق تر کامل تر با ابزارهای مناسب تر با هدف یاری به دانش آموز و اولیا آنان در طول سال تحصیلی انجام می شود; اما نتیجه با کلمه عبارت جمله و... اعلام می گردد.

اگر یادتان باشد گفته شد ازجمله مشکلات ارزشیابی فعلی کم توجهی به تمامی آموخته ها و یادگیری های دانش آموزان مثلا در زمینه علاقه انگیزه احساسات نگرش ها توانایی ها مهارت ها کارهای عملی و.. است . مواردی که به جرات می توان گفت هدف اصلی و اساسی دوره ابتدایی رشد و شکوفایی آنهاست که در ارزشیابی توصیفی برای هر یک از آنان ابزار و روش مناسب پیش بینی شده است . مثلا برای سنجیدن عمل و رفتار دانش آموزان در جمع و گروه روش مشاهده و ابزاری تحت عنوان سیاهه رفتار در نظر گرفته شده است . بنابراین معلم گرامی ضمن توجه به این بعد یعنی بعد اجتماعی آن را با روش و ابزار درست ارزشیابی می کند و اطلاعات حاصله را بررسی تجزیه و تحلیل کرده و از نتایج آن برای تصمیم گیری درخصوص تنظیم برنامه آموزشی خود و اطلاع به والدین برای فراهم کردن زمینه تلاش و فعالیت بیشتر همراه با انگیزه لازم به کار می برد.

ج ) باتوجه به اینکه در حال حاضر در روش کمی برگزاری امتحانات در زمانی غیر از زمان آموزش و یادگیری انجام می شود فاصله زمانی بین آموزش و ارزشیابی و امتحان آن را به یک موضوع اضطراب آور و نگران کننده تبدیل کرده است . از طرف دیگر براساس نتایج یک یا چند امتحان در مورد آینده دانش آموز تصمیم گیری می شود و این امر باعث شده هم والدین و هم دانش آموزان و حتی معلمان دچار ترس و اضطراب شوند. برای رفع این مشکل در ارزشیابی توصیفی امتحان و آموزش به شکل مستقل و در زمان خاص وجود ندارد. بلکه در زمانی که معلم و دانش آموز در حال فعالیت های یاددهی ـ یادگیری هستند. آزمون های مورد نظر اجرا شده و همزمانی ارزشیابی و آموزش و یادگیری ضمن حذف اضطراب ناشی از حضور در جلسات امتحانی آن را به مرحله ای از یادگیری و جز فرایند یادگیری تبدیل می کند.

د ـ مشارکت و همکاری در هر کاری علاقه و تعهد افراد را به آن کار افزایش می دهد. از آنجایی که ارزشیابی تحصیلی در طرح ارزشیابی توصیفی یک فرصت یادگیری تلقی می شود و برای یادگیری و بهبود شرایط آن انجام می گیرد مشارکت دانش آموز و والدین در این موضوع در کنار معلم بسیار ارزشمند و حیاتی است . زیرا دانش آموز با بررسی روند تلاش خود از همان ابتدا مدیریت فرآیندهای یادگیری خود را بتدریج برعهده می گیرد و والدین نیز با مشارکت در امر ارزشیابی فرزندشان ضمن احساس وظیفه بیشتر برنامه ریزی های آگاهانه تری برای بهبود وضعیت تحصیلی آنها انجام می دهند.

هـ ) و بالاخره در ارزشیابی توصیفی تمام تلاش معلم والدین و خود دانش آموز در طول سال صرف فرایند « ارزشیابی از وضعیت یادگیری ـ تلاش برای یادگیری بهتر ـ ارزشیابی شناخت بیشتر و دقیق تر ـ تلاش برای یادگیری بهتر » می شود و دانش آموزان فرصت جبران کاستی های احتمالی را دارند و این ضعف ها کاستی های احتمالی متراکم نشده و تا پایان نوبت اول یا سال حفظ نمی شوند بلکه هر زمان که شناسایی شوند تدبیر شده و یا مشارکت معلم دانش آموز و والدین برطرف می گردد. فلذا در این طرح اصل بر ارتقا دانش آموز به پایه بالاتر است و فقط معدود دانش آموزانی که مشکل جدی در یادگیری و... دارند بنابر اصل هر دانش آموزی با توجه به تفاوت های فردی به زمان متفاوتی برای یادگیری نیاز دارند تکرار پایه می نمایند.

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و ششم دی 1389ساعت 17:37  توسط محمد صدیقی  | 

وظایف دانش آموزان در ارزشیابی توصیفی

مشارکت دانش آموزان در ارزشیابی تحصیلی و آگاهی از پیشرفت کار و تلاش برای آنها جذاب و انگیزشی است . خود ارزیابی براساس مشاهده عملکرد در فعالیت های ثبت شده به ویژه پوشه کار به دانش آموز فرصت گرانبهایی را می دهد تا آگاهانه تر تلاش و کوشش نماید. به برخی از وظایف و مسئولیت های دانش آموزان نیز در اجرای ارزشیابی توصیفی اشاره می شود.

۱ -) همکاری با معلم در تشکیل پوشه کار (در این پوشه نمونه هایی از کارهای دانش آموزان قرار داده می شود تا با مراجعه به آن از میزان تلاش پیشرفت و موفقیت های خود آگاه شوند

۲ -) انجام تکالیفی که معلم در کلاس و یا خارج از کلاس متناسب با اهداف درس و توانایی دانش آموزان تعیین می کند .

۳- )تلاش برای جبران ضعف های احتمالی با همکاری والدین .

۴- ) ابراز توانمندی ها مهارت ها و عملکرد خود در موقعیت هایی که معلم برای او در نظر می گیرد .

۵ -) حفظ و نگهداری پوشه کار .

وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی

ارتباط نزدیک مداوم و مستمر دانش آموز با والدین و تمایل و علاقه وافر پدران و مادران در کمک به فرزندان خود در امور تحصیلی و تربیتی همچنین ضرورت هماهنگی و همکاری بین معلم و والدین به ویژه در ارزشیابی توصیفی نقش و جایگاه آنها را در این موضوع ممتاز کرده است . به برخی از مهمترین وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی اشاره می شود :

۱ )حضور منظم مستمر و فعال در مدرسه برای آگاهی از وضعیت تحصیلی فرزندشان

۲ ) ارایه اطلاعات مربوط به فعالیت های دانش آموز در منزل به معلم .

۳ )کمک به دانش آموز در انجام وظایف و تکالیف خارج از کلاس و مدرسه و راهنمایی و هدایت آن .

۴ ) کمک به معلم در تولید پوشه کار و حفظ و نگهداری آن .

۵ اجرای پیشنهادهای معلم درخصوص فرزند خود متناسب با شرایط و ظرفیت های خانواده .

۶ ) ارزشیابی از عملکرد فرزند در منزل با روش های توصیفی و ارایه نتیجه به معلم در مدرسه .

۷ ) مطالعه جزوات بروشورها و مشاهده فیلم ها و یا نرم افزارها درخصوص طرح .

۸ ) شرکت در برنامه ها و جلسات توجیهی که برای این منظور برگزار می شود .

وظایف معلم در ارزشیابی توصیفی

ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی دانش آموزان از وظایف مهم آموزگاران و معلمان است . با انجام این وظیفه ضمن شناسایی و بررسی موقعیت و وضعیت یادگیری دانش آموزان و موانع احتمالی موجود در مسیر یادگیری آنها برای کمک به دانش آموزان در فعالیت بیشتر برای یادگیری دروس بروز احساسات اصلاح و تقویت بینش ها مهارت ها و... تلاش می شود. به کمک ارزشیابی معلم دانش آموز را می شناسد و به او کمک می کند تا یاد بگیرد و تلاش کند تا بهتر یاد بگیرد. (و یا تلاش کند یاد بگیرد که چگونه بهتر یاد بگیرد

برخی از مهمترین وظایف معلم در ارزشیابی توصیفی عبارت است از :

۱ ) تهیه و تدوین نقشه ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی متناسب با اهداف و انتظارات .

۲ ) تهیه و تنظیم ابزارهای مناسب برای سنجش و ارزشیابی مثل آزمون پوشه کار ثبت مشاهدات و ...

۳ ) ارزشیابی دانش آموزان در زمان انجام فعالیت های یادگیری و ارائه نتیجه (ارائه بازخورد) به آنها برای آگاهی از وضعیت تلاش و پیشرفت خود.

۴ ) ثبت و نگهداری اطلاعات جمع آوری شده به وسیله ابزارهای مختلف و تجزیه و تحلیل آنها به منظور ارائه راهنمایی لازم به اولیا و دانش آموزان .

۵ ) تعیین تکالیف مناسب با رعایت شرایط و ویژگی های سنی و روحی بررسی آنها به منظور شناسایی میزان تلاش پیشرفت و موفقیت دانش آموزان .

۶) برگزاری آزمون های مورد نیاز با رعایت این نکته که آزمون فقط برای جمع آوری اطلاعات است و جدای از فرایند یاددهی ـ یادگیری دیده نشود بدور از هرگونه شرایط اضطراب آور و نگران کننده باشد و از نتیجه آن فقط برای رفع موانع یادگیری و کمک به دانش آموز استفاده شود.

۷) تنظیم گزارش های مناسب برای والدین و ارائه آن به صورت حضوری یا مکتوب حداقل هر ۲ ماه یکبار .

۸ ) تنظیم گزارش پیشرفت تحصیلی (کارنامه ) در هر نوبت و ارائه اطلاعات دقیق در زمینه فعالیت و کوشش دانش آموزان برای والدین .

۹ ) تصمیم گیری در مورد ارتقا یا تکرار پایه در صورت عدم کسب شرایط لازم (باتوجه به تمام تلاش هایی که معلم والدین و دانش آموز انجام داده اند)

تمام این کارها برای این است که :

فرزندان گرامی این آینده سازان عزیز با کمال آرامش و با برخورداری از شرایط و فرصت های مناسب با اشتیاق فراوان و امید به آینده در سایه قوانین مترقی نظام مقدس جمهوری اسلامی در خصوص حقوق کودک و وظایف و کارکردهای آموزش و پرورش بتواند لذت آموختن را به همراه تعمیق آن معارف بچشند و آمادگی خود را برای موفقیت در مراحل مختلف زندگی رشد دهند.

« نظام نمره محوری فعلی دانش آموزان را با اضطراب و نگرانی روبرو و محیط مدرسه را از نظر روانی و عاطفی تهدید می کند زیرا کودکان را به رقابتی نابرابر و ناسالم می کشاند که گرفتن نمره بالا و یا قبولی به جای یادگرفتن و کسب تجربه های مفید آموزش می نشیند

در ارزشیابی توصیفی به جای دادن نمره به دانش آموز از عبارت های کیفی مثل « تلاش خوبی داشته ای » « با تلاش به موفقیت رسیده ای » « برای موفقیت باید بیشتر تلاش کنی » « با انجام تمرین بیشتر مشکل شما برطرف می شود » و... استفاده می شود

در نظام ارزشیابی توصیفی کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسی که می تواند شامل مردودی هم شود عملکرد اجتماعی و عاطفی و جسمانی ـ فیزیکی دانش آموز را منعکس می نماید

مشارکت دانش آموز در ارزشیابی تحصیلی و آگاهی از پیشرفت کار و تلاش برای آنها جذاب و انگیزشی است.»
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و ششم دی 1389ساعت 17:37  توسط محمد صدیقی  |